3 bước cần làm ngay sau khi mất việc ở Thụy Sĩ

Sau khi nhận thư sa thải hoặc vừa nghỉ việc, bạn có nhiều việc phải làm cùng lúc, với nhiều cơ quan khác nhau, trong vài tuần. Làm sai thứ tự hoặc trễ hạn không chỉ phiền — nó khiến bạn mất ngày trợ cấp hoặc hở một lớp bảo hiểm.

Bài này gói tất cả thành ba bước, theo thứ tự cần làm, kèm hạn chót cho từng việc. Cơ chế đằng sau — vì sao từng lớp bảo hiểm thay đổi — nằm trong bài Mất việc ở Thụy Sĩ: các bảo hiểm của bạn thay đổi như thế nào. Và như chuyện Raiffeisen cắt 180 vị trí cho thấy, sa thải xảy ra cả ở nơi đang lãi — nên biết trước quy trình là việc nên làm kể cả khi bạn chưa mất việc.

Bước 1 — Ghi danh với văn phòng lao động khu vực, càng sớm càng tốt

Trước khi làm gì khác, hãy kiểm tra thư sa thải: chủ có tôn trọng thời hạn báo trước không, và việc sa thải có rơi vào trường hợp bị cấm không (khi bạn đang nghỉ bệnh, đang mang thai). Nếu có nghi ngờ, bạn có thời hạn để phản đối — kiểm sớm vì thời hạn này ngắn.

Việc gấp tiếp theo là ghi danh với văn phòng lao động khu vực (ORP) nơi bạn cư trú.

Hạn chót: chậm nhất là ngày đầu tiên bạn xin hưởng trợ cấp. Nhưng đừng chờ tới ngày cuối đi làm — hãy ghi danh ngay khi biết mình sẽ mất việc. Ghi danh sớm giúp bạn được hỗ trợ tìm việc và bảo vệ trọn quyền trợ cấp.

Cách làm: đích thân ghi danh, qua eService "Inscription auprès du service de l'emploi (ORP)" trên travail.swiss, hoặc đến trực tiếp ORP. Trong vòng 15 ngày sau khi ghi danh, ORP sẽ mời bạn tới buổi trao đổi đầu tiên.

Song song, bắt đầu tìm việc ngay và giữ mọi bằng chứng. Luật đòi bạn nỗ lực tránh thất nghiệp ngay từ trước ngày nghỉ:

• Hợp đồng không xác định thời hạn: bắt đầu tìm việc ngay khi biết ngày kết thúc, chậm nhất là trong 3 tháng cuối.
• Hợp đồng xác định thời hạn hoặc hợp đồng tạm: tìm việc trong 3 tháng cuối, hoặc suốt hợp đồng nếu ngắn hơn.
• Sau nghỉ thai sản: từ tuần thứ 15 sau khi sinh.

Giữ lại thư ứng tuyển, email, thư từ chối; với cuộc gọi thì ghi ngày, tên công ty, tên người nói chuyện. Nếu ORP đánh giá nỗ lực tìm việc trước khi ghi danh của bạn là không đủ, số ngày trợ cấp có thể bị giảm, đôi khi kèm những ngày chờ không lương. Nếu bạn tự xin nghỉ mà chưa có việc khác, hoặc bị sa thải do lỗi của mình, quyền hưởng trợ cấp có thể bị tạm treo từ 1 đến 60 ngày tùy mức độ.

Bước 2 — Mở hồ sơ ở quỹ bảo hiểm thất nghiệp và gom giấy tờ

Song song với ORP, bạn phải chọn một quỹ bảo hiểm thất nghiệp (caisse de chômage) — công hoặc tư — và nộp hồ sơ xin trợ cấp. Đây là nơi tính và trả tiền cho bạn hằng tháng.

Lưu ý: lựa chọn quỹ này ràng buộc bạn suốt khung thời gian hưởng trợ cấp, tức 2 năm. Không đổi giữa chừng được, nên chọn một lần cho chắc.

Giấy tờ cần chuẩn bị:

• Đơn "Demande d'indemnité de chômage".
• Các "Attestation de l'employeur" (bằng chứng của chủ) của 2 năm gần nhất — xin từ chủ hiện tại và chủ trước đó nếu có.
• Hợp đồng lao động và các bảng lương gần đây.
• Formulaire "PD U1" nếu bạn đến từ một nước UE hoặc AELE.

Từ đó, mỗi cuối tháng bạn nộp formulaire "Indications de la personne assurée" (IPA) để quỹ tính trợ cấp tháng đó.

Đừng để trễ: quyền lợi nào bạn không đòi trong vòng 3 tháng thì mất. Nộp hồ sơ sớm cũng giúp bạn nhận tiền sớm hơn.

Bạn sẽ nhận trợ cấp hàng ngày (Indemnités journalières / Taggeld) bằng 70% hoặc 80% thu nhập được tính bảo hiểm, tùy hoàn cảnh. Điều kiện chi tiết, mức hưởng, thời hạn và các nghĩa vụ khi đang hưởng nằm trong bài Trợ cấp thất nghiệp ở Thụy Sĩ: 5 điều cần biết.

Bước 3 — Chốt các bảo hiểm phụ trước khi hết hạn

Trong lúc lo trợ cấp, ba lớp bảo hiểm khác đang chuyển động và có mốc riêng.

Trụ cột thứ hai. Khi rời quỹ hưu trí của chủ cũ, phần vốn bảo hiểm hưu trí nghề nghiệp (LPP / BVG) đã tích lũy phải chuyển sang một tài khoản chờ (Libre passage / Freizügigkeit) tại một ngân hàng hoặc tổ chức tài chính do bạn chọn. Nếu bạn không chủ động mở, sau một thời gian vốn tự động về quỹ dự phòng quốc gia (institution supplétive LPP), thường bất lợi hơn về lãi. Hãy quyết nơi gửi.

Bảo hiểm tai nạn. Bảo hiểm tai nạn (Assurance-accidents (LAA) / Unfallversicherung (UVG)) qua chủ chấm dứt vào cuối ngày thứ 31 sau khi quyền hưởng ít nhất nửa lương của bạn kết thúc. Trong 31 ngày đó, bạn phải chọn một trong ba: ký "bảo hiểm theo thỏa thuận" (assurance par convention) với công ty của chủ cũ, kéo dài tối đa 6 tháng; hoặc dựa vào bảo hiểm tai nạn tự động qua Suva khi bạn đã nhận trợ cấp thất nghiệp; hoặc yêu cầu quỹ bảo hiểm y tế bật lại phần bảo hiểm tai nạn trong hợp đồng của bạn.

Bảo hiểm y tế. Bảo hiểm y tế bắt buộc (LAMal / Krankenkasse KVG) không đổi khi bạn mất việc — bạn giữ nguyên hợp đồng và tự đóng phí. Nhưng thu nhập giảm là lý do để nộp đơn xin xét lại trợ cấp giảm phí bảo hiểm y tế (Réduction des primes / Prämienverbilligung); khoản này do canton quyết và xét theo thu nhập.

Bảng tóm tắt hạn chót

Bạn muốn kiểm lại xem mình đã lo đủ chưa?

Ba bước trên là khung chung. Tùy hoàn cảnh của bạn — thời gian đã đóng góp, canton, các hợp đồng bảo hiểm đang giữ — sẽ có chỗ cần lưu ý riêng. Nếu bạn muốn rà lại danh mục bảo hiểm của mình trong tình huống này, bạn có thể liên hệ để được trao đổi bằng tiếng Việt, không mất phí.