5 dấu hiệu nhận biết lời mời đầu tư lừa đảo tại Thụy Sĩ

Lời mời đầu tư gian lận hiếm khi tự nhận là gian lận. Nó đến qua một người quen, một cuộc gọi lịch sự, một tin nhắn, hoặc một quảng cáo trên mạng xã hội, và nghe rất hợp lý.

Nhưng theo cơ quan giám sát thị trường tài chính Thụy Sĩ, các lời mời này lặp lại vài khuôn mẫu quen thuộc. Nhận ra khuôn mẫu thì hữu ích hơn nhiều so với cố nhớ tên từng vụ, vì tên thì đổi liên tục còn cách vận hành thì không.

Dưới đây là năm dấu hiệu, mỗi dấu hiệu bám một khuyến cáo chính thức của cơ quan này, kèm cách nó trông ra sao trong thực tế và việc bạn nên làm. Bài không nêu tên công ty nào; công cụ tự kiểm tra được giải thích trong bài cách kiểm tra một công ty tài chính có được FINMA cấp phép hay không.

Dấu hiệu 1 — Hứa lãi cao mà "không rủi ro"

Cơ quan giám sát nói thẳng: "lợi nhuận cao luôn đồng nghĩa với rủi ro cao. Nguy cơ thua lỗ thường hiện thực hơn nhiều so với cơ hội kiếm lời". Và: nếu sản phẩm, lợi nhuận hay hoa hồng mà ai đó chào tốt hơn hẳn so với các công ty được cấp phép, đó là lúc phải thận trọng.

Trong thực tế, dấu hiệu này nghe như: "mỗi tháng chắc chắn mấy phần trăm", "vốn được bảo toàn", "có hợp đồng cam kết". Một khoản đầu tư thật không thể vừa sinh lời cao vừa không có rủi ro — nếu có thì cả thị trường đã đổ tiền vào rồi.

Việc cần làm: coi mọi lời "bảo đảm", "cam kết", "không rủi ro" là cờ đỏ, bất kể người nói là ai. So sánh mức lãi họ hứa với lãi tiền gửi thật — bài gửi tiết kiệm hay đầu tư cho bạn mặt bằng để đối chiếu.

Dấu hiệu 2 — Thúc ép, tạo cảm giác gấp

Khuyến cáo đầu tiên của cơ quan giám sát cho nhà đầu tư là: "hãy dành thời gian cân nhắc quyết định đầu tư. Đừng để mình bị đặt dưới áp lực". Và: "nếu bạn dành thời gian, kiểm chứng thông tin và luôn cảnh giác, bạn giảm được rủi ro".

Kẻ lừa đảo cần bạn quyết trước khi kịp kiểm tra. Nên dấu hiệu này nghe như: "suất cuối cùng", "giá chỉ giữ đến hết hôm nay", "phải chuyển tiền trong 24 giờ", kèm những cuộc gọi dồn dập.

Việc cần làm: dừng lại. Không quyết trong cuộc gọi, không chuyển tiền ngay. Một cơ hội đầu tư đàng hoàng vẫn còn đó sau vài ngày bạn kiểm tra.

Dấu hiệu 3 — Bên mời không có giấy phép

Cơ quan giám sát khuyên: kiểm tra xem bên mời có được cấp phép không; tra tên họ trong danh sách cảnh báo và trong cổng cảnh báo của tổ chức quốc tế các cơ quan quản lý chứng khoán; và nếu công ty đổi tên, địa chỉ hoặc người đại diện liên tục thì phải nghi. Một lưu ý quan trọng: được cơ quan giám sát để mắt tới không có nghĩa là được giám sát chặt chẽ như một ngân hàng.

Danh sách cảnh báo là "danh sách các công ty và cá nhân có thể đang hoạt động mà không có giấy phép cần thiết". Thấy tên bên nào ở đó thì tránh xa.

Việc cần làm: trước khi giao một franc nào, tra công cụ tra cứu công khai của cơ quan giám sát và danh sách cảnh báo. Bài kiểm tra giấy phép FINMA hướng dẫn từng bước.

Dấu hiệu 4 — Mạo danh một ngân hàng hoặc cơ quan có thật

Cơ quan giám sát cảnh báo: kẻ lừa đảo dựng website "gần giống hệt website của các công ty hợp pháp". Và về chính nó: "theo lệ thường, FINMA không liên hệ trực tiếp với cá nhân", chỉ dùng địa chỉ email kết thúc bằng @finma.ch, và "không bao giờ tham gia vào các quy trình hay lời mời nhằm lấy lại khoản tiền đã mất".

Trong thực tế, dấu hiệu này nghe như: một email hoặc website mang tên gần giống một ngân hàng lớn nhưng sai vài ký tự ở địa chỉ; một người tự xưng là "nhân viên FINMA" gọi cho bạn; một "cơ quan" hứa giúp bạn đòi lại tiền đã mất.

Việc cần làm: đừng bấm vào link trong email. Tự gõ tay địa chỉ chính thức của ngân hàng hoặc cơ quan, đối chiếu số điện thoại và địa chỉ website với thông tin trên trang chính thức.

Dấu hiệu 5 — Khó rút tiền ra, hoặc phải rủ thêm người

Cơ quan giám sát mô tả mô hình rủ người tham gia: khách được khuyến khích lôi kéo thêm khách khác; đây thường là mô hình kim tự tháp, "chỉ vài người đầu tiên thực sự hưởng lợi, số còn lại không nhận được gì hoặc mất luôn tiền", và người đi rủ còn có thể vướng vào vi phạm pháp luật.

Hai biến thể hay gặp: khi bạn muốn rút, tiền bị trì hoãn, hoặc bị đòi "nộp thuế", "nộp phí giải ngân" trước mới cho rút — khoản đó cũng mất luôn. Và lời chào "giúp bạn lấy lại khoản đã mất": theo cơ quan giám sát, người đã mất tiền một lần "thường mất lần thứ hai" đúng vì tin vào lời chào này. Một dấu hiệu ngược với sàn tiền mã hoá: nơi làm ăn nghiêm túc luôn yêu cầu giấy tờ tuỳ thân, nơi gian lận thường không hỏi gì.

Việc cần làm: thử rút một khoản nhỏ sớm, xem có rút được không. Nếu bị đòi nộp thêm tiền mới cho rút, đó gần như chắc chắn là lừa đảo — ngừng nộp.

Nếu bạn nghi mình đang bị nhắm tới

• Ngừng chuyển tiền, kể cả khi được hứa "chỉ cần nộp nốt lần này".
• Lưu lại toàn bộ tin nhắn, email, đường link, ảnh chụp màn hình.
• Tra tên công ty và tên người trong công cụ tra cứu của cơ quan giám sát, trong danh sách cảnh báo, và trong Sổ đăng ký thương mại.
• Báo cho cơ quan giám sát thị trường tài chính.
• Từ chối mọi lời mời "giúp lấy lại tiền" đến sau đó — đó thường là vòng lừa thứ hai.

Câu hỏi thường gặp

Người mời tôi là người quen, có khi nào vẫn là lừa đảo không? Có. Trong mô hình kim tự tháp, người rủ bạn thường cũng là nạn nhân và tin thật rằng cơ hội đó tốt. Quan hệ quen biết không thay thế được việc tra giấy phép.

Họ cho tôi xem hợp đồng và website chuyên nghiệp, thế chưa đủ tin sao? Chưa. Website và hợp đồng có thể làm giả rất giống thật. Cái không giả được là bản ghi trong sổ đăng ký chính thức của cơ quan giám sát.

Tôi đã chuyển tiền rồi mới thấy nghi, giờ làm gì? Ngừng chuyển thêm ngay, lưu bằng chứng, báo cơ quan giám sát và cân nhắc trình báo cảnh sát. Đừng tin bên nào hứa "lấy lại giúp".

"Được FINMA giám sát" có phải là bảo chứng không? Không hoàn toàn. Một số loại hình chỉ bị giám sát ở mức chống rửa tiền, không phải giám sát thận trọng như ngân hàng.

Bạn vừa nhận một lời mời đầu tư và muốn được giúp xem nó có đáng ngờ không? Bạn có thể liên hệ để được trao đổi qua trường hợp cụ thể của mình bằng tiếng Việt, trước khi chuyển bất kỳ khoản tiền nào.