5 cách chuẩn bị hưu trí phổ biến nhất ở Thụy Sĩ

"Nên chuẩn bị hưu trí" là lời khuyên ai cũng nghe. Nhưng chuẩn bị bằng cách nào thì ít khi được nói rõ — và ở Thụy Sĩ, đây không phải một việc duy nhất, mà là chọn trong vài công cụ, mỗi công cụ hợp với một hoàn cảnh.

Bài này liệt kê 5 cách phổ biến nhất. Với mỗi cách: nó là gì, hợp với ai, và ưu đãi thuế ra sao. Bạn không cần dùng cả năm — điểm quan trọng là biết cách nào hợp với mình sau khi đã đo được khoảng cách giữa thu nhập hưu trí dự kiến và mức chi bạn muốn giữ.

Cách 1 — Đóng tối đa trụ cột 3a mỗi năm

Trụ cột 3a (pilier 3a / Säule 3a) là hình thức tiết kiệm hưu trí được nhà nước khuyến khích bằng ưu đãi thuế. Toàn bộ số tiền bạn đóng trong năm được trừ khỏi thu nhập chịu thuế ở cả ba cấp: liên bang, canton và xã.

Năm 2026, người làm công có quỹ hưu trí nghề nghiệp được đóng tối đa 7.258 CHF/năm. Người tự kinh doanh không có quỹ nghề nghiệp được đóng tới 20% thu nhập, tối đa 36.288 CHF/năm.

Hợp với ai: bất kỳ ai có thu nhập chịu bảo hiểm an sinh và không cần đến số tiền này trước tuổi 60. Đây là cách đơn giản nhất, và với người có thuế suất biên cao thì cũng đáng nhất.

Nếu có năm bạn không đóng đủ, quy định mới cho phép mua bù (rachat / Einkauf) trong trụ cột 3a: lần đầu thực hiện trong năm thuế 2026 cho năm 2025, về sau truy ngược tối đa mười năm. Chi tiết cách chọn 3a hay 3b và cách rút có ở bài 3a hay 3b phù hợp với bạn.

Cách 2 — Mua bù vào trụ cột thứ hai

Nếu bạn có quỹ hưu trí (caisse de pension / Pensionskasse) qua chỗ làm, bạn thường có thể mua bù (rachat) những năm đóng thiếu trong trụ cột thứ hai — bảo hiểm hưu trí nghề nghiệp (LPP / BVG). Cơ quan liên bang nói rõ: "bạn được trừ khỏi thu nhập chịu thuế khoản tiền này". Điều kiện và mức tối đa do chính quỹ hưu trí của bạn đặt, nên phải hỏi quỹ trước.

Hợp với ai: người làm công có thu nhập cao, thuế suất biên cao, và có "lỗ hổng" trong quỹ hưu trí — thường do đi làm muộn, có năm làm việc ở nước ngoài, hoặc từng rút vốn ra mua nhà.

Một lưu ý quan trọng: nếu bạn rút vốn trụ cột thứ hai dưới dạng tiền mặt quá sớm sau khi vừa mua bù, cơ quan thuế có thể bác khoản khấu trừ. Hỏi quỹ và cơ quan thuế canton trước khi mua bù nếu bạn dự tính nghỉ hưu hoặc rút vốn trong vài năm tới.

Cách 3 — Tiết kiệm tự nguyện qua trụ cột 3b hoặc bảo hiểm nhân thọ

Trụ cột 3b (pilier 3b / Säule 3b) là phần tiết kiệm tự do: không có trần đóng năm, không cần điều kiện để mở, rút lúc nào cũng được. Nó không phải một sản phẩm cụ thể mà là cả một nhóm — tiền gửi, các khoản đầu tư, và bảo hiểm nhân thọ (assurance-vie / Lebensversicherung).

Hợp với ai: người đã đóng kịch trần 3a mà vẫn muốn để dành thêm; người cần giữ tiền linh hoạt; hoặc người không có thu nhập chịu bảo hiểm an sinh nên không mở được 3a.

Về thuế: ở cấp liên bang, khoản đóng 3b không được khấu trừ, và số vốn tích luỹ thường bị tính vào thuế tài sản hằng năm. Một số canton — Genève và Fribourg là hai ví dụ đáng chú ý — cho khấu trừ một phần phí bảo hiểm nhân thọ trong giới hạn nhất định; mức và điều kiện khác nhau theo canton và theo hợp đồng, cần hỏi cơ quan thuế nơi bạn cư trú.

Cách 4 — Lấp các năm đóng bảo hiểm an sinh bị hụt

Rente bảo hiểm an sinh (AVS / AHV) tính theo số năm đóng: đủ 44 năm không gián đoạn thì được rente đầy đủ, thiếu một năm thì rente giảm khoảng 2,3%. Nếu trong quá khứ bạn có năm không đóng — nghỉ dài chăm con, mới sang Thụy Sĩ, hoặc có giai đoạn sống ở nước ngoài — bạn có thể đóng bù.

Nhưng chỉ đóng bù được cho 5 năm gần nhất; năm cũ hơn không lấp được nữa. Vì vậy việc cần làm là xin bản trích lục tài khoản cá nhân của mình, xem có năm nào trống, và xử lý sớm trước khi nó vượt mốc năm năm.

Hợp với ai: người từng gián đoạn đóng góp trong vòng năm năm qua. "Ưu đãi" ở đây không phải giảm thuế, mà là tránh mất vĩnh viễn khoảng 2,3% rente cho mỗi năm hụt.

Cách 5 — Mua nhà ở và trả nợ thế chấp, kết hợp trụ cột 3a

Một căn nhà ở cho chính mình là một dạng của cải để dành cho tuổi già: về hưu không còn phải trả tiền thuê là đã giảm đáng kể nhu cầu chi.

Khi mua, bạn cần vốn tự có (fonds propres / Eigenmittel) ít nhất 20% giá mua, trong đó ít nhất 10% không đến từ vốn quỹ hưu trí; vốn trụ cột 3a được dùng cho phần này. Khoản vay thế chấp (hypothèque / Hypothek) hạng nhất thường tới khoảng 65% giá trị, phần còn lại đưa tổng lên khoảng 80% là vay hạng hai, lãi suất cao hơn và thường phải trả dần.

Nhiều người trả dần phần vay hạng hai một cách gián tiếp: thay vì trả thẳng vào nợ, họ đóng đều vào một tài khoản 3a (ngân hàng có thể yêu cầu nhượng quyền tài khoản này cho họ), vừa giảm nợ theo kế hoạch vừa giữ được khoản khấu trừ 3a mỗi năm. Cách ngân hàng cho phép làm việc này khác nhau theo hợp đồng — quy định này có thể thay đổi tùy thời điểm/canton/hợp đồng; cần kiểm tra điều khoản hiện hành.

Hợp với ai: người có thu nhập ổn định, định ở lại Thụy Sĩ lâu dài, và chịu được việc phần lớn tài sản nằm ở một chỗ ít thanh khoản. Về thuế, bạn được khấu trừ lãi vay thế chấp, và nếu trả nợ gián tiếp qua 3a thì giữ luôn khoản khấu trừ 3a.

Bước tiếp theo: đo khoảng trống của chính bạn

Chọn cách nào không phải câu hỏi trừu tượng. Nó phụ thuộc vào khoảng cách giữa thu nhập hưu trí dự kiến của bạn — từ trụ cột thứ nhất và thứ hai — và mức chi bạn muốn giữ khi về hưu. Bài cách tính thu nhập khi về hưu hướng dẫn ước lượng con số đó. Ba trong năm cách trên (đóng 3a, mua bù trụ cột thứ hai, trả nợ gián tiếp) cũng nằm trong nhóm các cách giảm thuế hợp pháp.

Nếu bạn muốn được tính thử mức đóng 3a phù hợp với thu nhập và mục tiêu hưu trí của mình — khoảng trống hiện tại là bao nhiêu, cần đóng đều bao nhiêu để lấp — bạn có thể liên hệ để trao đổi bằng tiếng Việt.

Câu hỏi thường gặp

Tôi chỉ đủ tiền cho một cách, nên ưu tiên cái nào? Với hầu hết người làm công, đóng trụ cột 3a tới mức trần là bước đầu tiên: đơn giản, được khấu trừ ngay, và linh hoạt hơn mua bù trụ cột thứ hai. Nếu bạn có năm đóng bảo hiểm an sinh bị hụt trong vòng năm năm qua thì xử lý việc đó trước, vì nó có hạn chót cứng.

Thu nhập tôi còn thấp, có nên lo 3a chưa? Đáng bắt đầu, dù nhỏ. Trần 3a tính theo phần trăm thu nhập nên khi thu nhập thấp, mức đóng tối đa cũng thấp — nhưng lợi ích lãi kép theo thời gian và khoản giảm thuế vẫn có ngay từ năm đầu.

Gần tuổi hưu tôi mới bắt đầu, còn kịp không? Kịp để giảm thiệt hại, dù dư địa hẹp hơn. Ưu tiên đóng 3a ở mức cao trong khả năng và cân nhắc mua bù trụ cột thứ hai nếu quỹ của bạn cho phép — nhưng nhớ quy tắc không rút vốn quá sớm sau khi mua bù.

Trụ cột 3a hay 3b? Tùy bạn cần khấu trừ thuế ngay (3a) hay cần tiền linh hoạt (3b). Nhiều người đóng 3a tới trần rồi để phần dư ở 3b. Xem 3a hay 3b phù hợp với bạn.