4 cách giảm thuế hợp pháp ở Thụy Sĩ

Ở Thụy Sĩ, thuế thu nhập được khai theo năm và nộp theo canton nơi bạn cư trú. Chính vì mỗi canton một kiểu, nhiều người Việt sống ở đây có thói quen khai cho xong, điền đúng phần lương rồi ký. Kết quả là họ nộp nhiều hơn mức thật sự phải nộp — không phải vì luật khắt khe, mà vì bỏ trống những khoản mà luật cho phép trừ.

Cần nói rõ ngay: đây không phải "lách thuế". Bốn cách dưới đây đều nằm sẵn trong tờ khai thuế, được cơ quan thuế liên bang và canton công nhận, và phần lớn còn được nhà nước khuyến khích. Điểm chung của chúng là làm giảm thu nhập chịu thuế — tức phần thu nhập mà cơ quan thuế dùng để tính ra số tiền bạn phải nộp.

Bài viết đi qua bốn nhóm: đóng trụ cột 3a, mua bù trụ cột thứ hai, các khoản khấu trừ khi sở hữu nhà, và nhóm khấu trừ mà nhiều người quên. Các con số trần trong bài là mức liên bang năm 2026; gần như khoản nào cũng có mức riêng theo canton, nên chỗ nào phụ thuộc canton bài sẽ nói rõ.

Cách 1 — Đóng trụ cột 3a

Trụ cột 3a (Pilier 3a / Säule 3a) là hình thức tiết kiệm hưu trí tự nguyện được nhà nước ưu đãi thuế. Bạn mở một tài khoản 3a tại ngân hàng hoặc ký một hợp đồng 3a với công ty bảo hiểm, rồi mỗi năm nộp vào đó một khoản. Ai có thu nhập từ lao động chịu đóng bảo hiểm an sinh tại Thụy Sĩ đều mở được.

Điểm mấu chốt về thuế: toàn bộ số tiền bạn nộp vào 3a trong năm được trừ khỏi thu nhập chịu thuế của năm đó, ở cả ba cấp liên bang, canton và xã.

Năm 2026 có hai mức trần:

• Nếu bạn là người làm công có quỹ hưu trí nghề nghiệp (Caisse de pension / Pensionskasse), tức có đóng trụ cột thứ hai qua chỗ làm: tối đa 7.258 CHF.
• Nếu bạn không có quỹ hưu trí nghề nghiệp — thường là người tự kinh doanh: tối đa 20% thu nhập từ hoạt động nghề nghiệp, nhưng không quá 36.288 CHF. Người tự kinh doanh vì thế được đóng cao gấp khoảng 5 lần người làm công, và đây là một trong những lý do nên cân nhắc 3a nghiêm túc nếu bạn làm indépendant.

Khoản khấu trừ này đáng bao nhiêu? Giả sử thu nhập của bạn nằm ở bậc mà mỗi franc thu nhập tăng thêm bị đánh thuế 25% (gọi là thuế suất biên). Đóng đủ 7.258 CHF vào 3a sẽ kéo thu nhập chịu thuế xuống đúng ngần ấy, và bạn nộp ít đi khoảng 1.815 CHF tiền thuế trong năm. Con số 25% ở đây chỉ là giả định để minh hoạ — thuế suất biên thật của bạn phụ thuộc mức thu nhập và canton cư trú, có thể thấp hơn hoặc cao hơn nhiều.

Cái giá phải trả: tiền trong 3a bị khoá lại, về nguyên tắc chỉ rút được trong vòng vài năm trước tuổi hưu, trừ một số trường hợp đặc biệt như mua nhà ở cho chính mình hoặc rời Thụy Sĩ hẳn. Nếu bạn đang phân vân giữa 3a và loại tự do hơn, xem bài nên chọn trụ cột 3a hay 3b.

Cách 2 — Mua bù trụ cột thứ hai

Trụ cột thứ hai (2e pilier / 2. Säule), tức bảo hiểm hưu trí nghề nghiệp (LPP / BVG), được xây bằng các khoản đóng hàng tháng qua chỗ làm. Nhiều người có "lỗ hổng" trong trụ cột này mà không biết: người sang Thụy Sĩ làm việc muộn, người từng nghỉ làm vài năm để chăm con, người mới có bước nhảy lương lớn nên các năm trước đóng theo mức lương thấp.

Luật cho phép bạn tự nộp thêm để lấp lỗ hổng đó — gọi là mua bù (Rachat / Einkauf). Mức mua bù tối đa được ghi sẵn trên chứng nhận LPP (Certificat LPP / Vorsorgeausweis) mà quỹ gửi cho bạn mỗi năm; nếu không thấy dòng đó, hỏi thẳng quỹ hưu trí.

Về thuế: toàn bộ khoản mua bù được trừ khỏi thu nhập chịu thuế của năm bạn nộp. Vì thế cách này đặc biệt hiệu quả trong một năm thu nhập cao bất thường — năm có tiền thưởng lớn, năm bán được một tài sản chịu thuế thu nhập, hay đơn giản là những năm cuối trước khi nghỉ hưu khi lương đang ở đỉnh.

Hai điều cần kiểm tra trước khi chuyển tiền. Thứ nhất, điều kiện và mức mua bù do chính quỹ hưu trí của bạn đặt ra, không có một công thức chung — phải hỏi quỹ. Thứ hai, sau khi mua bù, khoản tiền này bị ràng buộc: có quy định hạn chế việc lấy nó ra dưới dạng vốn trong một khoảng thời gian sau đó. Quy định này có thể thay đổi tùy thời điểm và tùy quỹ; cần kiểm tra điều khoản hiện hành với quỹ hưu trí trước khi quyết định. Mua bù là một mảnh trong bức tranh hưu trí rộng hơn — xem các cách chuẩn bị hưu trí phổ biến ở Thụy Sĩ.

Cách 3 — Khấu trừ khi sở hữu nhà ở

Sở hữu nhà ở tại Thụy Sĩ đi kèm một luật thuế mà người mới thường bất ngờ: bạn phải khai giá trị cho thuê quy đổi (Valeur locative / Eigenmietwert) như một khoản thu nhập, dù bạn tự ở chứ không cho thuê. Cơ quan thuế coi việc được ở trong nhà của chính mình là một khoản "thu nhập tính bằng hiện vật" và định giá nó bằng khoảng 60–70% giá thuê thị trường của một căn tương đương.

Đổi lại, khi sở hữu nhà bạn được trừ khỏi thu nhập chịu thuế:

• Lãi vay thế chấp (Hypothèque / Hypothek) đã trả trong năm.
• Chi phí bảo trì và sửa chữa căn nhà.
• Một phần chi phí đầu tư tiết kiệm năng lượng, ở phần lớn canton.

Với người mới mua nhà, tiền lãi vay những năm đầu thường lớn hơn giá trị cho thuê quy đổi, nên phần chênh này kéo tổng thu nhập chịu thuế xuống. Càng trả bớt nợ gốc qua các năm, cán cân này càng đảo lại.

Ba lưu ý. Việc bỏ hẳn cơ chế giá trị cho thuê quy đổi đang được bàn ở cấp liên bang, nếu thông qua thì toàn bộ phép tính trên sẽ đổi. Cách tính và giới hạn khấu trừ chi phí bảo trì khác nhau theo canton. Và ngay ở khâu mua, nhiều canton thu thuế chuyển nhượng bất động sản từ 1 đến 3,3% giá mua. Nếu bạn đang ở giai đoạn tính toán, xem hướng dẫn từng bước mua nhà ở Thụy Sĩ.

Cách 4 — Các khoản khấu trừ ít người để ý

Đây là nhóm hay bị bỏ trống nhất vì phải tự kê và tự giữ hoá đơn. Mỗi khoản đều có mức trần, và trần khác nhau giữa thuế liên bang và từng canton — bài này không nêu con số vì phải tra theo hướng dẫn khai thuế của canton bạn.

• Chi phí nghề nghiệp. Tiền đi lại tới chỗ làm, ăn trưa ngoài khi không thể về nhà, quần áo và dụng cụ nghề nghiệp, chi phí làm việc từ xa. Nhiều canton cho chọn giữa mức khoán sẵn và kê chi tiết — nếu chi thật cao hơn mức khoán thì nên kê.
• Chi phí giữ trẻ. Tiền gửi nhà trẻ, người trông trẻ ban ngày khi cả hai vợ chồng đi làm. Có trần, và trần liên bang khác trần canton.
• Phí bảo hiểm y tế và một phần lãi tiết kiệm. Được trừ tới một mức cố định tính theo tình trạng gia đình (độc thân, có vợ/chồng, số con).
• Tiền cấp dưỡng. Khoản cấp dưỡng trả cho vợ/chồng cũ hoặc cho con sau ly hôn được trừ ở phía người trả (và tính là thu nhập ở phía người nhận).
• Quyên góp từ thiện. Tiền cho các tổ chức được cơ quan thuế công nhận, trong một giới hạn tính theo phần trăm thu nhập.
• Chi phí đào tạo nâng cao nghề nghiệp. Học phí, tài liệu, đi lại cho các khoá nâng cao chuyên môn hoặc chuyển nghề, tới một mức trần liên bang.

Bốn câu hỏi tự trả lời trước mùa khai thuế

1. Năm nay bạn đã đóng hết phần 3a được phép chưa? Nếu chưa và còn tiền nhàn rỗi, đây là khoản khấu trừ chắc chắn và dễ nhất.
2. Chứng nhận LPP của bạn có ghi một khoản "mua bù tối đa" không? Nếu có và năm nay thu nhập của bạn cao hơn bình thường, cân nhắc mua bù một phần.
3. Bạn có giữ hoá đơn giữ trẻ, khoá đào tạo, biên lai quyên góp, chi phí khám chữa bệnh tự trả trong năm không? Không có hoá đơn thì không kê được.
4. Nếu bạn sở hữu nhà: bạn đã tính cả giá trị cho thuê quy đổi lẫn các khoản được trừ (lãi vay, bảo trì) chưa, hay chỉ mới điền một vế?

Mỗi hoàn cảnh một khác — thu nhập, canton, tình trạng gia đình, và bạn đã có những gì trong trụ cột thứ hai. Nếu bạn muốn xem cụ thể phần trụ cột 3a trong trường hợp của mình có ý nghĩa thế nào, bạn có thể liên hệ để được trao đổi bằng tiếng Việt.

Câu hỏi thường gặp

Bốn cách này có thật sự hợp pháp không? Có. Cả bốn đều là các dòng có sẵn trong tờ khai thuế và được cơ quan thuế công nhận. Chúng làm giảm thu nhập chịu thuế, không giấu thu nhập.

Đóng 3a vào ngày cuối năm có kịp tính cho năm đó không? Tiền phải thực sự nằm trong tài khoản 3a trước khi hết năm, không chỉ là lệnh chuyển. Nên chuyển sớm vài ngày làm việc để tránh rủi ro ngân hàng xử lý chậm.

Người nộp thuế trực tiếp qua lương (thuế tại nguồn) có được các khoản khấu trừ này không? Phụ thuộc canton. Ở nhiều canton bạn phải nộp đơn xin tính lại thuế theo thủ tục thường để kê các khoản khấu trừ. Hỏi cơ quan thuế canton nơi bạn cư trú về thời hạn nộp đơn.

Vợ chồng khai chung hay khai riêng? Ở Thụy Sĩ, vợ chồng sống chung khai một tờ khai chung. Một số khoản như chi phí nghề nghiệp vẫn tính riêng cho từng người, nên cả hai đều cần giữ hoá đơn của mình.

Điểm cuối: giảm thuế hợp pháp ở Thụy Sĩ chủ yếu là chuyện chuẩn bị trước, không phải chuyện làm vào phút khai. Nếu muốn đi sâu vào các tình huống cụ thể mà nhiều người để lỡ, xem 5 cơ hội tiết kiệm tiền thuế ít người để ý.