Xin quốc tịch Thụy Sĩ: hướng dẫn từng bước và điều kiện

Nhập tịch được coi là bước hội nhập cuối cùng vào đời sống Thụy Sĩ: nó cho bạn quyền bầu cử và ứng cử. Vì Thụy Sĩ chấp nhận song tịch, khi nhận hộ chiếu Thụy Sĩ bạn không mất quốc tịch gốc, trừ khi chính nước đó quy định khác.

Điểm khiến nhiều người bối rối là hồ sơ được xét ở ba cấp — liên bang, canton và xã — và điều kiện ở cấp canton, xã "khác nhau rất nhiều" tuỳ nơi bạn sống. Bài này đi qua ba con đường nhập tịch, điều kiện cốt lõi của con đường phổ biến nhất, các bước, khoảng chi phí, và những gì bạn buộc phải hỏi trực tiếp canton, xã và cơ quan di trú liên bang (Secrétariat d'État aux migrations, gọi tắt là SEM).

Ba con đường: thường, giản dị, và phục hồi quốc tịch

Theo cổng thông tin liên bang ch.ch, có hai thủ tục chính:

• Nhập tịch thường (naturalisation ordinaire): con đường mặc định cho người nước ngoài sống lâu năm tại Thụy Sĩ, không có quan hệ gia đình gần với người Thụy Sĩ.
• Nhập tịch giản dị (naturalisation facilitée): dành trước hết cho người có gia đình là công dân Thụy Sĩ (vợ/chồng, con), và một số nhóm đặc biệt.

Ngoài ra, người đã mất quốc tịch Thụy Sĩ (ví dụ trước đây do kết hôn với người nước ngoài) có thể xin lại theo diện phục hồi quốc tịch (réintégration); ch.ch xếp nhóm này vào cùng đường với nhập tịch giản dị. Nếu bạn thuộc trường hợp này, nên xác nhận thủ tục chính xác với SEM.

Nhập tịch thường: điều kiện cốt lõi

Ai được nộp. Người có giấy phép định cư (permis C).

Số năm cư trú. Luật liên bang yêu cầu ít nhất 10 năm cư trú tại Thụy Sĩ, trong đó có 3 năm trong 5 năm ngay trước khi nộp hồ sơ.

Quy tắc tính gấp đôi. Thời gian bạn sống ở Thụy Sĩ trong khoảng từ 8 tuổi đến 18 tuổi được tính gấp đôi khi cộng vào mốc 10 năm. Nhưng dù tính gấp đôi, bạn vẫn phải có ít nhất 6 năm cư trú thực tế mới được nộp.

Cư trú ở canton và xã. Tuỳ canton, bạn còn phải ở tối thiểu 2 đến 5 năm trong xã hoặc canton hiện tại trước khi nộp. Mỗi xã có thể đặt thêm quy định riêng của mình, trong khuôn khổ luật canton và luật liên bang.

Điều kiện về hội nhập và ngôn ngữ

Luật cấp quốc tịch cho người "có sự hội nhập thành công", "quen thuộc với điều kiện sống ở Thụy Sĩ" và "không đe doạ an ninh nội bộ hay đối ngoại" của Thụy Sĩ. Trên thực tế, hồ sơ xét cả việc bạn tôn trọng trật tự pháp luật, tham gia đời sống kinh tế và mức độ hội nhập vào cộng đồng.

Về ngôn ngữ, bạn phải chứng minh "đủ khả năng để giao tiếp bằng một ngôn ngữ quốc gia". Mức cụ thể cho phần nghe–nói và phần đọc–viết do quy định liên bang ấn định, và một số cơ quan còn tổ chức bài kiểm tra viết hoặc miệng về kiến thức Thụy Sĩ và về canton của bạn. Hãy hỏi SEM và canton để biết mức và hình thức áp dụng cho bạn.

Nhập tịch thường: các bước

1. Nộp hồ sơ tại canton hoặc xã nơi bạn cư trú. Để biết xin mẫu đơn ở đâu, xem trang của canton bạn.
2. Phỏng vấn cá nhân. Sau khi nộp, bạn được mời một buổi trao đổi trực tiếp, tại đó bạn được thông báo các bước tiếp theo.
3. Các bước theo canton và xã. Từ đây quy trình "khác nhau rất nhiều" — có nơi qua hội đồng xã, có nơi có bài kiểm tra. Tổng thời gian cũng "rất thay đổi"; hỏi cơ quan canton hoặc xã có thẩm quyền.

Chi phí cộng dồn ở ba cấp (mức trung bình theo ch.ch):

• Xã: từ 500 CHF đến 1'000 CHF cho mỗi người.
• Canton: lên tới 2'000 CHF cho mỗi người.
• Liên bang: 150 CHF cho một cặp vợ chồng (có hoặc không có con vị thành niên), 100 CHF cho người độc thân (có hoặc không có con vị thành niên), 50 CHF cho người vị thành niên độc thân.

Cộng thêm phí cho các giấy tờ phải nộp: giấy chứng nhận cư trú, trích lục lý lịch tư pháp, trích lục sổ nợ khó đòi, v.v.

Nhập tịch giản dị: cho ai và khác gì

Bạn có thể nộp theo diện giản dị nếu là: vợ hoặc chồng của một người Thụy Sĩ; con của một người Thụy Sĩ; người dưới 25 tuổi thuộc gia đình nước ngoài đã ở Thụy Sĩ qua ba thế hệ; trẻ vị thành niên không quốc tịch; hoặc người đã mất quốc tịch Thụy Sĩ.

Điểm khác chính là thời gian cư trú yêu cầu ngắn hơn nhập tịch thường và "thay đổi tuỳ trường hợp". Các điều kiện cốt lõi — hội nhập, ngôn ngữ, tôn trọng pháp luật — vẫn giống nhập tịch thường, cộng thêm điều kiện riêng cho từng nhóm (ví dụ số năm chung sống với người vợ/chồng Thụy Sĩ).

Hồ sơ gửi thẳng cho SEM bằng mẫu đơn chính thức, không qua xã. Chi phí: 250 CHF với trẻ vị thành niên dưới 12 tuổi, 650 CHF với trẻ vị thành niên từ 12 tuổi trở lên, 900 CHF với người trưởng thành, và 600 CHF với vợ/chồng công dân Thụy Sĩ cư trú ở nước ngoài. Toàn bộ khoản này phải nộp trước và không được hoàn lại nếu hồ sơ bị từ chối. Thủ tục giản dị kéo dài trung bình khoảng một năm rưỡi.

Ba việc phải hỏi trực tiếp canton, xã và SEM

Bài này chỉ dựng khung liên bang. Bốn điểm dưới đây thay đổi theo nơi ở hoặc theo từng hồ sơ, và bạn phải xác nhận trước khi tính thời điểm nộp:

• Số năm cư trú tối thiểu ở canton và xã hiện tại (từ 2 đến 5 năm tuỳ canton).
• Mức ngôn ngữ cụ thể và việc có phải thi viết/miệng hay không.
• Yêu cầu về tự chủ tài chính: việc từng nhận trợ giúp xã hội có thể ảnh hưởng đến hồ sơ hội nhập — xem thêm bài trợ cấp thất nghiệp ở Thụy Sĩ: những điều cần biết.
• Con đường chính xác nếu bạn từng có rồi mất quốc tịch Thụy Sĩ.

Nếu bạn mới bắt đầu hành trình ở Thụy Sĩ, xem 10 việc cần làm khi mới đến Thụy Sĩ để dựng nền trước; nhập tịch là chặng cuối của con đường đó, và sau khi có quốc tịch bạn sẽ dùng thẻ căn cước và hộ chiếu Thụy Sĩ.

Bạn muốn hiểu bước tiếp theo trong trường hợp của mình?

Con đường nào phù hợp, bạn đã đủ số năm chưa, còn thiếu điều kiện gì — những câu này phụ thuộc vào giấy phép cư trú, tình trạng gia đình và canton của bạn. Nếu muốn trao đổi bằng tiếng Việt để hiểu rõ bước tiếp theo, bạn có thể liên hệ với chúng tôi.