Đề xuất siết hoàn trả trị liệu tâm lý qua LAMal: ai bị ảnh hưởng?

Từ giữa năm 2022, trị liệu tâm lý do nhà tâm lý học thực hiện được bảo hiểm y tế bắt buộc hoàn trả rộng hơn trước. Từ đó tới nay, chi phí khoản này tăng gần gấp đôi, và một uỷ ban của Quốc hội vừa đề xuất siết lại điều kiện.

Nếu bạn hoặc người trong nhà đang đi trị liệu tâm lý, hoặc đang cân nhắc bắt đầu, thay đổi này có thể chạm tới bạn: thêm một bước thủ tục trước khi được hoàn trả.

Bài này giải thích quy định hiện hành, nội dung đề xuất, và điều gì thực sự đổi với người bệnh — cũng như điều gì chưa đổi.

Quy định hiện hành: từ 2022 trị liệu tâm lý vào bảo hiểm bắt buộc thế nào

Bảo hiểm y tế bắt buộc (LAMal / Krankenkasse KVG) hoàn trả các buổi trị liệu do nhà tâm lý học – nhà trị liệu tâm lý hành nghề độc lập thực hiện, với điều kiện có toa của bác sĩ. Cơ chế này gọi là mô hình kê toa (modèle de la prescription), áp dụng từ ngày 1 tháng 7 năm 2022.

Trước đó là mô hình uỷ nhiệm (modèle de la délégation): bảo hiểm bắt buộc chỉ trả khi nhà tâm lý học làm việc dưới sự giám sát của một bác sĩ, ngay trong phòng khám của bác sĩ đó.

Toa trị liệu thường do bác sĩ đa khoa, bác sĩ nhi, bác sĩ chuyên khoa tâm thần, bác sĩ tâm thần trẻ em và vị thành niên, hoặc bác sĩ có chứng chỉ liên ngành về y học tâm thể kê. Với can thiệp khủng hoảng hoặc trị liệu ngắn hạn, bất kỳ bác sĩ nào có bằng chuyên khoa liên bang cũng được kê.

Bảo hiểm trả bao nhiêu buổi

Mỗi toa của bác sĩ cho phép tối đa 15 buổi. Hết 15 buổi đầu, bác sĩ kê toa và nhà trị liệu trao đổi với nhau; nếu cần tiếp tục, được thêm tối đa 15 buổi nữa — tổng cộng tối đa 30 buổi.

Với can thiệp khủng hoảng hoặc trị liệu ngắn hạn, một toa duy nhất cho tối đa 10 buổi.

Sau 30 buổi, bảo hiểm vẫn phải bảo đảm chi trả nếu việc điều trị còn cần thiết, nhưng phải xin phép trước: bác sĩ kê toa gửi một báo cáo có đánh giá tình huống cho bảo hiểm.

Trong mọi trường hợp, người bệnh vẫn tự chịu phần mức miễn trừ (franchise / Franchise) và phần đồng chi trả (quote-part / Selbstbehalt) như với mọi chăm sóc khác thuộc bảo hiểm bắt buộc. Nói cách khác, được hoàn trả không có nghĩa là miễn phí — bạn vẫn trả phần tự chịu hằng năm của mình trước, rồi mới tới phần bảo hiểm gánh.

Vì sao có đề xuất siết: chi phí

Cơ quan y tế liên bang OFSP công bố báo cáo giám sát thứ hai vào tháng 8 năm 2025. Theo đó, chi phí trị liệu tâm lý trong bảo hiểm bắt buộc đi từ 528 triệu CHF năm 2021 lên 922 triệu CHF năm 2024 — tăng thêm 394 triệu CHF, tức trung bình khoảng +20,4% mỗi năm. Riêng năm 2023, khi mô hình kê toa thay hẳn mô hình uỷ nhiệm, chi phí tăng 217 triệu CHF so với năm 2022.

OFSP nêu vài nguyên nhân: biểu phí trị liệu tâm lý theo mô hình mới cao hơn biểu phí cũ khoảng 16%; số người sử dụng dịch vụ tăng cùng với thay đổi nhân khẩu; và một phần là dịch chuyển chi phí từ bảo hiểm tư hoặc bảo hiểm bổ sung sang bảo hiểm bắt buộc. Đây là một trong những khoản góp phần làm phí bảo hiểm y tế bắt buộc tăng qua các năm.

Đề xuất là gì

Uỷ ban An sinh xã hội và Y tế của Hội đồng Quốc gia đã thông qua một kiến nghị, với 16 phiếu thuận và 9 phiếu chống. Nội dung: ai muốn bắt đầu một liệu trình trị liệu tâm lý do bảo hiểm bắt buộc chi trả phải có chẩn đoán được một bác sĩ chuyên khoa tâm thần xác nhận trước.

Lập luận của phe đa số trong uỷ ban: chi phí tăng quá nhanh kể từ khi có mô hình kê toa, và có nguy cơ bác sĩ không phải chuyên khoa tâm thần kê toa cho cả những rối loạn chưa tới mức bệnh lý.

Đây mới là kiến nghị của một uỷ ban, chưa phải luật. Nó được chuyển sang Hội đồng Quốc gia, rồi Hội đồng Các bang, để thảo luận và biểu quyết. Hiệp hội nghề nghiệp của giới tâm lý phản đối, cho rằng quy định mới tạo thêm gánh nặng hành chính và có thể làm số lần đánh giá tình huống hoặc xin phép chi trả tăng gấp ba.

Điều gì đổi với người đang trị liệu

Hiện tại chưa có gì đổi. Quy định đang áp dụng — toa của bác sĩ gia đình (médecin de famille / Hausarzt) hoặc bác sĩ khác đủ điều kiện, 15 buổi cộng 15 buổi — vẫn còn hiệu lực cho tới khi Quốc hội quyết.

Nếu đề xuất thành luật, sẽ có thêm một bước: gặp bác sĩ chuyên khoa tâm thần để có chẩn đoán trước khi bắt đầu trị liệu. Ở nhiều vùng thiếu bác sĩ tâm thần, bước này có thể kéo dài thời gian chờ.

Việc nên làm bây giờ, nếu bạn đang cân nhắc trị liệu:

• Hỏi bác sĩ của bạn về toa và số buổi được bảo hiểm bắt buộc hoàn trả
• Kiểm tra hợp đồng bảo hiểm bổ sung (assurance complémentaire / Zusatzversicherung) xem có phần hỗ trợ thêm cho trị liệu tâm lý không, và điều kiện là gì
• Nếu định mua bảo hiểm bổ sung cho mục đích này, biết trước rằng bảo hiểm bổ sung có thể từ chối hồ sơ dựa trên tiền sử sức khỏe

Bạn muốn hiểu rõ hơn tình huống của mình?

Quy định hoàn trả trị liệu tâm lý đang trong quá trình thay đổi, và tác động cụ thể tùy vào hợp đồng bảo hiểm, canton và tình trạng của từng người. Nếu bạn muốn hiểu đề xuất này ảnh hưởng thế nào đến bảo hiểm y tế của mình, bạn có thể liên hệ để được trao đổi bằng tiếng Việt.