Vì sao phí bảo hiểm y tế bắt buộc (LAMal/KVG) của bạn tăng?

Mỗi mùa thu, quỹ bảo hiểm gửi cho bạn một lá thư báo phí năm sau. Năm nào con số cũng nhích lên, và thỉnh thoảng nó nhảy một bước khiến bạn giật mình.

Thật ra có hai câu hỏi nằm sau lá thư đó. Vì sao phí bảo hiểm y tế ở Thụy Sĩ gần như năm nào cũng tăng? Và vì sao phí của riêng tôi tăng nhiều hơn hẳn mức trung bình mà báo chí nói tới?

Bài này giải thích cơ chế đằng sau cả hai. Nó không nói mức tăng phần trăm của một năm cụ thể — con số đó đổi mỗi năm — mà nói về bộ máy khiến phí đi lên.

Phí bảo hiểm y tế thực chất là gì?

Bạn nằm trong một "nhóm" cùng chia chi phí

Phí bảo hiểm (Prime / Prämie) là phần bạn đóng hằng tháng cho quỹ bảo hiểm y tế (Caisse-maladie / Krankenkasse) để cùng gánh chi phí khám chữa bệnh của những người giống bạn. "Giống bạn" được định nghĩa bằng ba thứ: canton bạn cư trú; vùng tính phí trong canton đó (mỗi canton chia tối đa ba vùng, do Bộ Nội vụ Liên bang xác định theo mức chi phí y tế khu vực); và nhóm tuổi — trẻ em 0–18 tuổi, người trẻ 19–25 tuổi, người lớn từ 26 tuổi.

Trong cùng một nhóm, cùng một quỹ, cùng mức miễn trừ và mô hình, mọi người đóng như nhau. Phí không nhìn vào tình trạng sức khỏe của bạn — quỹ không được phép hỏi.

Vì sao quyền lợi giống nhau mà phí lại khác nhau

Bảo hiểm y tế bắt buộc (LAMal / Krankenkasse KVG) quy định một danh mục quyền lợi cố định. Mọi quỹ đều phải chi trả đúng danh mục đó. Vì quyền lợi đã giống nhau, các quỹ chỉ còn cạnh tranh bằng giá phí và dịch vụ. Đó là lý do hai người hàng xóm cùng tuổi, cùng canton, vẫn có thể đóng phí chênh nhau khá nhiều: họ ở hai quỹ khác nhau, hoặc chọn mức miễn trừ và mô hình khác nhau.

Vì sao phí chung năm nào cũng có xu hướng tăng

Chi phí y tế và khối lượng dịch vụ tăng

Phí năm sau được tính trên chi phí y tế dự kiến của năm sau. Khi người dân đi khám nhiều hơn, dùng thuốc nhiều hơn, dân số già đi và có thêm phương pháp điều trị mới đắt tiền, tổng chi phí tăng — và phí đi theo. Để hình dung quy mô: năm 2024, bảo hiểm bắt buộc đã chi trả khoảng 42,2 tỷ CHF tiền khám chữa bệnh. Mỗi lần tổng này nhích lên vài phần trăm, phí của mọi người cũng nhích theo.

OFSP duyệt phí mỗi mùa thu

Các quỹ chốt phí năm sau trước cuối tháng 7, rồi nộp cho Cơ quan Y tế Công cộng Liên bang (OFSP) phê duyệt. OFSP kiểm tra ba điều: phí có đủ bù chi phí không, các khoản giảm giá có đúng luật không, và quỹ có đủ dự trữ không. Từ năm 2016, OFSP còn có quyền buộc một quỹ hạ phí nếu thấy đặt quá cao. Quyết định thường được công bố cuối tháng 9, và quỹ phải báo phí mới cho bạn bằng văn bản trước ngày 31 tháng 10.

Quỹ phải giữ dự trữ

Luật bắt mỗi quỹ giữ một mức dự trữ tối thiểu để chắc chắn trả được mọi khoản bồi thường kể cả trong một năm xấu, tính bằng một bài kiểm tra khả năng thanh toán áp dụng từ năm 2012. Nếu một năm chi phí vượt dự kiến và ăn vào dự trữ, phí những năm sau phải gánh thêm phần bù lại. Ngược lại, phí không được đặt cao đến mức tích dự trữ quá dư. Tiền phí bạn đóng luôn ở lại trong hệ thống bảo hiểm bắt buộc.

Vì sao riêng phí của BẠN nhảy mạnh hơn mức trung bình

Ngoài xu hướng chung, có những lý do cá nhân khiến một lá thư báo phí nhảy vọt.

Bạn tròn 19 hoặc 26 tuổi

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất mà nhiều gia đình không ngờ tới. Khi con bạn tròn 19 tuổi, nó rời nhóm trẻ em; khi tròn 26 tuổi, nó vào nhóm người lớn — và phí người lớn cao hơn hẳn. Nhiều quỹ cho người trẻ mức phí thấp hơn nhiều, nên bước nhảy ở tuổi 26 càng rõ. Việc bước sang nhóm người lớn không cho bạn quyền đổi quỹ giữa năm.

Bạn chuyển canton hoặc commune

Chuyển sang canton khác, hoặc đôi khi chỉ sang một commune khác trong cùng canton, có thể đưa bạn vào một vùng tính phí khác với mức phí khác hẳn. Chuyển nhà cũng không tạo quyền huỷ hợp đồng đặc biệt.

Bạn đổi mức miễn trừ hoặc mô hình

Mức miễn trừ (Franchise / Franchise) là khoản bạn tự trả trước mỗi năm; sau khi vượt mức đó bạn còn trả phần đồng chi trả (Quote-part / Selbstbehalt) bằng 10% chi phí, tối đa 700 CHF một năm cho người lớn. Mức miễn trừ của người lớn đi từ 300 CHF đến 2'500 CHF một năm, và càng thấp thì phí hằng tháng càng cao. Nếu năm ngoái bạn hạ mức miễn trừ, hoặc rời mô hình bác sĩ gia đình (Modèle médecin de famille / Hausarztmodell) về mô hình tự do, phí tăng là do lựa chọn đó chứ không phải do thị trường.

Bạn mất trợ cấp giảm phí

Trợ cấp giảm phí bảo hiểm y tế (Réduction des primes / Prämienverbilligung) do canton cấp cho người thu nhập khiêm tốn hoặc gia đình đông con. Nếu thu nhập của bạn vượt ngưỡng, canton rút trợ cấp — phần bạn tự trả tăng lên dù phí gốc không đổi. Nhiều canton bắt tự nộp đơn xin lại mỗi năm.

Bạn có thể làm gì mỗi mùa thu

Khi nhận thư báo phí, đừng chỉ thở dài rồi cất đi. Bạn có một cửa sổ để hành động:

• So sánh. Sau khi OFSP duyệt phí (thường cuối tháng 9), dùng máy tính phí chính thức priminfo.admin.ch để xem các quỹ khác trong vùng của bạn đang chào bao nhiêu cho cùng mức miễn trừ và mô hình.
• Đổi quỹ cho ngày 1 tháng 1. Gửi thư huỷ hợp đồng (Résiliation / Kündigung) viết tay. Thư phải đến tay quỹ trước ngày 30 tháng 11 — tính theo ngày quỹ nhận được, không tính dấu bưu điện. Đổi mô hình cũng theo hạn này.
• Hoặc cho ngày 1 tháng 7, nếu bạn đang giữ mức miễn trừ thấp nhất và mô hình tự do chọn bác sĩ: thư huỷ phải đến trước 31 tháng 3.
• Kiểm tra lại mức miễn trừ, mô hình, và xem bạn có đủ điều kiện xin trợ cấp giảm phí ở canton không.

Một lưu ý quan trọng: nếu bạn có hợp đồng bảo hiểm bổ sung, đừng huỷ nó chỉ để đổi quỹ bảo hiểm bắt buộc. Bảo hiểm bổ sung có hạn huỷ riêng, thường dài hơn, và quỹ có thể từ chối nhận lại bạn sau này. Bạn hoàn toàn có thể để hai loại ở hai quỹ khác nhau.

Một số bước nhảy phí đến từ những nhóm dịch vụ có chi phí tăng nhanh, chẳng hạn chi phí trị liệu tâm lý qua bảo hiểm bắt buộc. Và nếu năm nay bạn sắp sinh con, hãy đọc các quyền lợi bảo hiểm khi sinh con: phụ nữ mang thai được miễn mức miễn trừ và phần đồng chi trả cho dịch vụ thai sản.

Câu hỏi thường gặp

Phí tăng thì tôi có được quyền đổi quỹ giữa năm không? Không có quyền đặc biệt. Phí tăng, chuyển nhà, hay bước sang nhóm người lớn đều không mở thêm hạn huỷ. Bạn vẫn theo hạn 30 tháng 11 (cho ngày 1 tháng 1) hoặc 31 tháng 3 (cho ngày 1 tháng 7, nếu đủ điều kiện).

Con tôi sắp tròn 19 hoặc 26 tuổi, tôi nên làm gì? Biết trước phí sẽ tăng khi con đổi nhóm tuổi, và dùng mùa thu đó so sánh lại quỹ cho con. Con và cha mẹ không bắt buộc ở cùng một quỹ.

Đổi quỹ có làm gián đoạn quyền lợi của tôi không? Không. Quyền lợi bảo hiểm bắt buộc giống hệt nhau ở mọi quỹ; quỹ mới sẽ xác nhận với quỹ cũ rằng bạn được bảo hiểm liên tục.

Vì sao đồng nghiệp cùng tuổi lại đóng ít hơn tôi? Gần như luôn do một trong bốn thứ: quỹ khác, mức miễn trừ khác, mô hình khác, hoặc vùng tính phí khác.

Bạn muốn hiểu vì sao lá thư báo phí năm nay của riêng bạn lại tăng như vậy, và có nên đổi quỹ hay không? Bạn có thể liên hệ để được xem xét trường hợp cụ thể mà không mất phí.