Bỏ phiếu toàn quốc 27/09/2026: hai vấn đề đang được đưa ra trưng cầu

Ngày 27 tháng 9 năm 2026, cử tri Thụy Sĩ đi bỏ phiếu về hai đối tượng ở cấp liên bang: một sáng kiến về chính sách trung lập, và một sáng kiến về nông nghiệp và thực phẩm.

Phần lớn người Việt sống tại Thụy Sĩ không có quyền bỏ phiếu ở cấp liên bang — quyền đó chỉ dành cho công dân Thụy Sĩ từ 18 tuổi. Nhưng kết quả của một cuộc trưng cầu áp cho tất cả mọi người sống trên lãnh thổ, không phân biệt quốc tịch: nó có thể đổi giá thực phẩm, đổi cách Thụy Sĩ tham gia các lệnh trừng phạt quốc tế, và về lâu dài đổi cả môi trường kinh doanh.

Bài này giải thích ngắn gọn: trên lá phiếu có gì, mỗi bên đề xuất điều gì, và vì sao nó liên quan đến bạn kể cả khi bạn không cầm lá phiếu.

Ai được bỏ phiếu, ai không

Ở cấp liên bang, chỉ công dân Thụy Sĩ đủ 18 tuổi mới được bỏ phiếu và ứng cử. Người nước ngoài, kể cả người có giấy phép định cư dài hạn, không tham gia bỏ phiếu liên bang.

Ở cấp canton và cấp xã thì khác nhau tùy nơi: một số canton và nhiều xã, chủ yếu ở vùng nói tiếng Pháp, cho người nước ngoài cư trú lâu năm quyền bỏ phiếu về các vấn đề địa phương. Muốn biết chính xác, hỏi chính quyền xã hoặc canton nơi bạn ở.

Với đa số độc giả, việc đáng làm không phải là bỏ phiếu mà là hiểu chuyện gì đang được quyết — vì bạn sẽ sống với kết quả đó. Nếu bạn đang trên đường xin quốc tịch Thụy Sĩ, quyền bỏ phiếu là một trong những thứ bạn nhận khi hoàn tất.

Vấn đề 1 — Sáng kiến về trung lập

Câu hỏi trên lá phiếu: bạn có chấp nhận sáng kiến của dân chúng « Bảo vệ nền trung lập của Thụy Sĩ (sáng kiến về trung lập) » hay không.

Trung lập đã nằm trong Hiến pháp Thụy Sĩ từ năm 1848. Hiện nay Hội đồng Liên bang có khoảng linh hoạt nhất định trong cách áp dụng: ví dụ năm 2022, sau khi Nga tấn công Ukraine, Thụy Sĩ tiếp nhận phần lớn các lệnh trừng phạt của Liên minh châu Âu.

Sáng kiến muốn siết cách hiểu trung lập và ghi cứng vào Hiến pháp:

• Trung lập là "vĩnh viễn và có vũ trang"
• Thụy Sĩ không gia nhập và không hợp tác với bất kỳ liên minh quân sự nào, trừ trường hợp bị tấn công quân sự hoặc có hành vi chuẩn bị cho một cuộc tấn công như vậy
• Không tham gia xung đột quân sự giữa các nước khác
• Không áp lệnh trừng phạt kinh tế với một nước đang có chiến tranh, trừ lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc và biện pháp nhằm tránh việc lách trừng phạt
• Dùng vị thế trung lập để làm trung gian hòa giải

Hội đồng Liên bang và Quốc hội khuyến nghị bỏ phiếu KHÔNG. Họ cho rằng nền trung lập như đang được thực hành từ 1848 đã chứng minh hiệu quả, và Hiến pháp hiện nay cho Hội đồng Liên bang khoảng linh hoạt cần thiết để bảo vệ lợi ích của Thụy Sĩ trong một thế giới đang đổi thay; sáng kiến sẽ thu hẹp khoảng đó. Uỷ ban đề xuất sáng kiến khuyến nghị bỏ phiếu CÓ, lập luận rằng trung lập đã giữ cho Thụy Sĩ tránh được chiến tranh và cần được bảo vệ khỏi cách diễn giải thay đổi theo áp lực bên ngoài.

Liên quan gì đến bạn: nếu sáng kiến được thông qua, Thụy Sĩ sẽ khó tham gia các lệnh trừng phạt quốc tế nằm ngoài khuôn khổ Liên Hợp Quốc — điều này chạm tới doanh nghiệp có giao dịch quốc tế, hoạt động ngân hàng và định hướng chính sách an ninh — quốc phòng trong nhiều năm tới.

Vấn đề 2 — Sáng kiến về thực phẩm

Câu hỏi trên lá phiếu: bạn có chấp nhận sáng kiến của dân chúng « Vì một nền thực phẩm an toàn – nhờ tăng cường sản xuất trong nước bền vững, nhiều thực phẩm nguồn gốc thực vật hơn và nước uống sạch (sáng kiến về thực phẩm) » hay không.

Hiện nông nghiệp Thụy Sĩ chỉ đáp ứng chưa tới một nửa nhu cầu trong nước, phần còn lại nhập khẩu. Sáng kiến muốn:

• Ít nhất 70% lượng thực phẩm tiêu thụ tại Thụy Sĩ phải được sản xuất trong nước
• Nông nghiệp sản xuất ít thực phẩm nguồn gốc động vật hơn, nhiều thực phẩm nguồn gốc thực vật hơn, để cùng một diện tích đất nuôi được nhiều người hơn
• Dùng ít thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hơn, bảo vệ nước uống, độ phì của đất và đa dạng sinh học

Các mục tiêu này phải đạt được trong vòng mười năm kể từ khi sáng kiến được thông qua.

Hội đồng Liên bang và Quốc hội khuyến nghị bỏ phiếu KHÔNG. Họ cho rằng sáng kiến đi quá xa: trong mười năm khó lòng đạt được mục tiêu, nhà nước sẽ phải can thiệp mạnh vào sản xuất và thói quen ăn uống, kéo theo chi phí cao và hạn chế lựa chọn tiêu dùng. Uỷ ban đề xuất khuyến nghị bỏ phiếu CÓ, cho rằng nông nghiệp hiện nay không đủ sức nuôi dân trong tình huống khủng hoảng và việc bảo vệ nước uống còn yếu.

Liên quan gì đến bạn: đây là vấn đề chạm trực tiếp vào chi tiêu hộ gia đình. Nếu sáng kiến thành luật, cơ cấu sản xuất nông nghiệp thay đổi có thể ảnh hưởng đến giá cả và đến những gì bày trên kệ siêu thị trong nhiều năm.

Kết quả sẽ ảnh hưởng đến bạn kể cả khi bạn không bỏ phiếu

Một sáng kiến được thông qua sẽ sửa Hiến pháp, và luật theo sau áp dụng cho mọi người cư trú tại Thụy Sĩ. Đây là lý do đáng theo dõi kết quả ngày 27/09/2026 dù bạn chưa có quyền bỏ phiếu.

Thông tin và kết quả chính thức của các cuộc bỏ phiếu liên bang có trên ứng dụng VoteInfo và trên trang admin.ch, kèm tập tài liệu giải thích chính thức cho từng vấn đề. Đó là nguồn nên đọc, thay vì tin tức lan truyền trên mạng xã hội.

Thụy Sĩ trưng cầu dân ý bốn lần mỗi năm. Một đề xuất khác đang trong quy trình là đề xuất tăng thuế giá trị gia tăng để tài trợ quân đội. Nếu bạn mới đến và muốn hiểu hệ thống, danh sách việc cần làm khi mới đến là một điểm khởi đầu.

Bạn muốn hiểu rõ hơn tình huống của mình?

Chính sách và luật ở Thụy Sĩ thay đổi qua các cuộc bỏ phiếu, và nhiều thay đổi trong số đó chạm tới bảo hiểm, thuế và tài chính cá nhân của bạn. Nếu bạn muốn hiểu một thay đổi cụ thể ảnh hưởng thế nào đến trường hợp của mình, bạn có thể liên hệ để được trao đổi bằng tiếng Việt.