Đề xuất tăng thuế giá trị gia tăng để tài trợ quân đội Thụy Sĩ

Trên báo Thụy Sĩ mấy tháng nay có tin: chính phủ liên bang muốn tăng thuế giá trị gia tăng (TVA / MWST) để có thêm tiền cho quân đội. Nhiều người Việt ở đây đọc lướt qua rồi lo giá cả sắp lên.

Cần nói rõ ngay từ đầu: đây là một đề xuất, chưa phải luật. Ở Thụy Sĩ, mức trần thuế giá trị gia tăng được ghi trong Hiến pháp Liên bang, nên muốn tăng thì phải sửa Hiến pháp, và việc đó bắt buộc đưa ra toàn dân bỏ phiếu. Từ lúc này đến lúc một đồng thuế mới được thu, còn nhiều bước.

Bài này giải thích đề xuất đó là gì và của ai, mức thuế giá trị gia tăng hiện nay ở Thụy Sĩ, vì sao phải bỏ phiếu, và việc tăng một phần điểm phần trăm có ý nghĩa thế nào với chi tiêu của một hộ gia đình.

Đề xuất là gì và của ai

Đề xuất đến từ Hội đồng Liên bang, qua Bộ Quốc phòng. Bối cảnh: chính phủ và Quốc hội đã thống nhất đưa chi tiêu quân đội lên khoảng 1% GDP vào năm 2032, và cho rằng ngần đó vẫn chưa đủ so với nhu cầu.

Diễn biến cho tới nay:

• Tháng 1/2026: Bộ Quốc phòng công bố ý định tăng thuế giá trị gia tăng 0,8 điểm phần trăm từ năm 2028, kéo dài 10 năm, để có thêm khoảng 31 tỷ franc. Tiền sẽ vào một quỹ mua sắm quân bị có khả năng vay nợ.
• Tháng 3/2026: Hội đồng Liên bang mở thủ tục tham vấn về ba việc cùng lúc — tăng thuế giá trị gia tăng, lập quỹ mua sắm quân bị (giới hạn nợ tối đa 6 tỷ franc), và sửa luật thuế giá trị gia tăng. Tham vấn kết thúc cuối tháng 5/2026.
• Mùa hè 2026: Theo tin của báo chí Thụy Sĩ, sau phản ứng của nhiều đảng, Hội đồng Liên bang đã hạ đề xuất xuống 0,5 điểm phần trăm trong 12 năm (thu về ước tính khoảng 24 tỷ franc), giữ nguyên mức thuế giảm, rồi chuyển thông điệp sang Quốc hội xem xét.

Đây là đề xuất đang trong quá trình lập pháp; nội dung và con số cụ thể có thể còn thay đổi, cần theo dõi thông cáo chính thức hiện hành. Nếu được thông qua, mức thuế mới có hiệu lực sớm nhất từ năm 2028.

Thuế giá trị gia tăng hiện nay ở Thụy Sĩ là bao nhiêu

Theo cơ quan thuế liên bang, các mức đang áp dụng là:

• Mức thường: 8,1% — cho hầu hết hàng hoá và dịch vụ.
• Mức giảm: 2,6% — cho thực phẩm, nước máy, thuốc, sách báo, sản phẩm vệ sinh phụ nữ và một số mặt hàng thiết yếu khác.
• Mức đặc biệt cho lưu trú: 3,8% — cho dịch vụ ngủ kèm ăn sáng ở khách sạn.

Các mức này áp dụng từ 1/1/2024; trước đó mức thường là 7,7%, tăng thêm 0,4 điểm phần trăm để tài trợ bảo hiểm hưu trí sau khi dân bỏ phiếu thông qua cải cách năm 2022.

Thuế giá trị gia tăng đã nằm sẵn trong giá bạn trả ở quầy. Doanh nghiệp là bên thu hộ và nộp cho nhà nước; doanh nghiệp có doanh thu năm trên 100.000 franc phải đăng ký với cơ quan thuế liên bang.

Vì sao phải đưa ra toàn dân bỏ phiếu

Mức trần thuế giá trị gia tăng được ấn định trong Hiến pháp Liên bang. Vì vậy, theo chính thông cáo của Bộ Quốc phòng, việc tăng thuế giá trị gia tăng "đòi hỏi sửa đổi Hiến pháp Liên bang" — và theo luật Thụy Sĩ, sửa Hiến pháp bắt buộc phải được đa số cử tri và đa số các bang đồng ý trong một cuộc trưng cầu dân ý.

Đây là lý do một đề xuất tăng thuế giá trị gia tăng không thể có hiệu lực chỉ bằng quyết định của chính phủ hay Quốc hội. Chính phủ dự kiến cuộc bỏ phiếu có thể diễn ra vào năm 2027. Trước đó, Quốc hội còn thảo luận và có thể sửa cả mức điểm phần trăm lẫn thời hạn — nên các con số nêu trên chưa phải con số cuối cùng.

Tăng một phần điểm phần trăm nghĩa là gì với một hộ gia đình

Vì thuế giá trị gia tăng tính theo tỷ lệ trên giá, tác động phụ thuộc bạn tiêu bao nhiêu.

Một ví dụ giả định để minh hoạ: nếu mức thường tăng 0,5 điểm phần trăm, thì cứ 1.000 CHF bạn chi cho hàng hoá chịu mức thường, phần thuế giá trị gia tăng tăng thêm khoảng 5 CHF. Chi tiêu càng nhiều ở mức thường, phần tăng thêm càng lớn.

Điểm giảm nhẹ: theo đề xuất hiện tại, mức giảm 2,6% cho thực phẩm và thuốc giữ nguyên. Phần chi thiết yếu của một hộ gia đình vì thế ít bị ảnh hưởng hơn phần chi cho hàng hoá và dịch vụ khác. Đây là thuế gián tiếp: ai tiêu nhiều thì đóng nhiều, không phân biệt thu nhập.

Đề xuất này nằm cạnh các thay đổi thuế giá trị gia tăng khác

Đề xuất cho quân đội không đứng một mình. Quốc hội đã quyết một khoản tăng thuế giá trị gia tăng khác — 0,4 điểm phần trăm — để tài trợ khoản hưu trí thứ 13, và khoản này cũng phải qua bỏ phiếu toàn dân. Theo tin báo chí, nếu cả hai khoản tăng cùng được thông qua, mức thuế thường có thể lên khoảng 9%.

Để hiểu quy trình một cuộc trưng cầu dân ý toàn liên bang, xem bỏ phiếu toàn quốc 27/09/2026. Thuế giá trị gia tăng là thuế liên bang, đồng nhất cả nước; còn thuế thu nhập thì khác nhau theo bang — xem xếp hạng thuế thu nhập 26 bang ở Thụy Sĩ và 4 cách giảm thuế hợp pháp ở Thụy Sĩ.

Câu hỏi thường gặp

Đề xuất này đã có hiệu lực chưa? Chưa. Đây mới là đề xuất của Hội đồng Liên bang, đang được Quốc hội xem xét, và sau đó bắt buộc phải đưa ra toàn dân bỏ phiếu.

Mức thuế giảm cho thực phẩm có tăng không? Theo đề xuất hiện tại thì không — mức giảm 2,6% dự kiến giữ nguyên.

Khi nào biết kết quả? Chính phủ dự kiến cuộc bỏ phiếu vào năm 2027; nếu được thông qua, mức thuế mới có hiệu lực sớm nhất từ 2028.

Tôi là chủ doanh nghiệp, cần làm gì bây giờ? Chưa cần làm gì. Nếu mức thuế đổi, phần mềm kế toán và hoá đơn sẽ phải cập nhật mức mới, như hồi đầu năm 2024. Theo dõi thông cáo của cơ quan thuế liên bang để biết ngày áp dụng chính thức.

Tóm lại: có một đề xuất tăng thuế giá trị gia tăng để tài trợ quân đội, hiện ở mức khoảng 0,5 điểm phần trăm trong 12 năm theo tin báo chí, nhưng con số chưa chốt và toàn bộ đề xuất còn phải qua Quốc hội rồi qua lá phiếu của cử tri. Nếu bạn muốn hiểu các khoản thuế của mình và cách giảm phần thuế trực thu một cách hợp pháp, bạn có thể liên hệ để được trao đổi bằng tiếng Việt.