Xếp hạng thuế thu nhập 26 bang ở Thụy Sĩ: bang nào thu thấp nhất?

Hai người Việt cùng lương, cùng hoàn cảnh gia đình, một người sống ở bang Zoug, một người ở bang Genève. Đến kỳ khai thuế, số tiền họ nộp có thể chênh nhau vài nghìn CHF một năm. Không ai khai sai cả. Chênh lệch đó là bình thường ở Thụy Sĩ, và nó có lý do rõ ràng.

Bài này không đưa một bảng xếp hạng "bang số 1, bang số 2…" kèm phần trăm. Lý do: những con số đó thay đổi mỗi năm, và thứ hạng của một bang còn phụ thuộc mức thu nhập của bạn, tình trạng gia đình và cả cái xã cụ thể bạn ở. Một bảng xếp hạng không ghi năm và không ghi nguồn thì gần như chắc chắn đã lỗi thời hoặc không hợp với trường hợp của bạn. Thay vào đó, bài giải thích cơ chế và cách tra con số đúng cho chính bạn.

Thuế thu nhập ở Thụy Sĩ gồm mấy tầng?

Khi bạn nhận quyết định thuế, con số cuối cùng là tổng của ba tầng:

• Thuế liên bang trực thu (tiếng Pháp: impôt fédéral direct; tiếng Đức: direkte Bundessteuer) — do nhà nước liên bang thu, giống nhau trên cả nước.
• Thuế bang (impôt cantonal / Kantonssteuer) — mỗi bang một luật thuế riêng.
• Thuế xã (impôt communal / Gemeindesteuer) — xã nơi bạn cư trú thu thêm.

Ở phần lớn các bang, luật chỉ ghi một biểu "thuế bang cơ bản". Số tiền thực phải nộp được tính bằng cách lấy thuế cơ bản đó nhân với một hệ số (coefficient communal / Steuerfuss) — một hệ số của bang và một hệ số của xã. Hệ số này do nghị viện bang và hội đồng xã ấn định, thường điều chỉnh mỗi năm theo nhu cầu ngân sách. Cùng một mức lương, ở xã có hệ số cao thì nộp nhiều hơn xã có hệ số thấp trong cùng một bang.

Ngoài ba tầng trên, ở đa số bang còn có thuế nhà thờ (impôt ecclésiastique / Kirchensteuer): các giáo xứ của giáo hội quốc gia thu một khoản tính thêm từ thành viên của mình. Ở các bang Ticino, Neuchâtel và Genève, khoản này là tự nguyện với cá nhân. Bang Vaud không có thuế nhà thờ.

Vì sao tầng liên bang giống nhau ở mọi nơi

Thuế liên bang trực thu được thu theo một biểu duy nhất cho cả nước, luỹ tiến theo thu nhập. Theo tài liệu của cơ quan thuế liên bang, thuế liên bang "không có khác biệt vùng miền về gánh nặng thuế".

Điều này quan trọng: nếu bạn thấy người ở bang khác nộp thuế ít hơn hẳn, phần chênh lệch đó không đến từ tầng liên bang, mà hoàn toàn từ tầng bang và tầng xã.

Vì sao hai bang cạnh nhau lại chênh nhau nhiều

Mỗi bang có chủ quyền thuế riêng. Cụ thể, mỗi bang tự quyết:

• Biểu thuế và mức độ luỹ tiến — hai bang có thể nhẹ hay nặng khác nhau ở người thu nhập trung bình dù cùng đánh nặng người thu nhập cao.
• Các khoản được trừ khỏi thu nhập chịu thuế — mức và điều kiện khác nhau.
• Hệ số thuế của bang, và trong bang là hệ số riêng của từng xã.

Cộng lại: 26 bang, mỗi bang hàng chục đến hàng trăm xã, tổng cộng hơn 2.000 xã — tức hơn 2.000 tổ hợp "biểu thuế + hệ số" khác nhau, chưa kể thuế nhà thờ tuỳ nơi. Đó là lý do cùng một mức lương có thể ra hai hoá đơn thuế rất khác nhau chỉ vì đổi nơi ở.

Khoảng cách lớn đến đâu? Một ví dụ ở thuế tài sản (không phải thuế thu nhập, nhưng cho thấy độ vênh giữa các bang): theo cơ quan thuế liên bang, năm 2024, ngưỡng tài sản ròng bắt đầu bị đánh thuế với một cặp vợ chồng không con dao động từ 51.000 CHF đến 402.000 CHF tuỳ bang.

Vậy bang nào thu thấp nhất?

Có một khuôn mẫu đã tồn tại nhiều năm: một số bang ở Trung Thụy Sĩ — Zoug, Schwyz, Nidwald, Obwald, Uri, Appenzell Rhodes-Intérieures — thường có gánh nặng thuế thu nhập thấp. Ở chiều ngược lại, các bang như Genève, Vaud, Neuchâtel, Berne và Jura thường nằm ở nhóm thu nặng hơn.

Nhưng "thường" không phải "luôn luôn", và bài này cố ý không đưa bảng xếp hạng bằng số, vì ba lý do:

1. Thứ hạng đổi mỗi năm. Các bang điều chỉnh hệ số và biểu thuế; một bang có thể tụt hoặc lên vài bậc chỉ sau một kỳ ngân sách.
2. Thứ hạng phụ thuộc mức thu nhập. Một bang có thể rất nhẹ với người thu nhập trung bình nhưng không còn nhẹ với người thu nhập rất cao.
3. Trong cùng một bang, các xã chênh nhau nhiều. "Bang Zoug thuế thấp" không có nghĩa mọi xã ở Zoug đều thấp như nhau.

Câu hỏi đúng không phải "bang nào thấp nhất" mà "với thu nhập và hoàn cảnh của tôi, ở xã nào thì thuế thấp nhất, trong năm nay".

Cách tra đúng cho trường hợp của bạn

Cơ quan thuế liên bang có một công cụ tính thuế chính thức. Bạn nhập bang, xã, thu nhập chịu thuế và tình trạng gia đình; công cụ trả về ước tính cả ba tầng thuế cộng thuế nhà thờ, theo năm bạn chọn. Đây là cách duy nhất để có con số hợp với hoàn cảnh của bạn thay vì một con số trung bình.

Trên cùng trang, cơ quan này cũng đăng thống kê gánh nặng thuế ở tỉnh lỵ các bang và ở các xã. Khi so sánh, luôn kiểm tra hai bài đang so cùng một năm.

Một lưu ý thực tế: các bang và xã có thuế thấp thường đi kèm giá nhà và giá thuê cao hơn. Khoản tiết kiệm được ở thuế có thể bị bù lại bằng chi phí nhà ở.

Chuyển bang để giảm thuế: cần cân nhắc gì

Thuế được tính theo nơi bạn cư trú vào ngày 31 tháng 12, nên đổi nơi ở trước cuối năm thì năm đó đã tính theo bang mới. Nhưng một lần chuyển nhà ảnh hưởng nhiều năm về sau, nên nên tính đủ: giá mua hoặc giá thuê nhà nơi đến, chi phí và thời gian đi lại tới chỗ làm, việc làm và trường học của con.

Nếu mục tiêu chỉ là giảm số thuế phải nộp mà không muốn xáo trộn cuộc sống, phần lớn dư địa nằm ở các khoản được trừ hợp pháp trong tờ khai — xem 4 cách giảm thuế hợp pháp ở Thụy Sĩ và 5 cơ hội tiết kiệm tiền thuế ít người để ý. Nếu bạn tính chuyển bang gắn với chuyện mua nhà, xem thêm bạn cần bao nhiêu tiền để mua được nhà ở Thụy Sĩ.

Câu hỏi thường gặp

Thuế thu nhập liên bang có khác nhau theo bang không? Không. Thuế liên bang trực thu áp dụng một biểu chung cho cả nước. Chênh lệch giữa các bang đến từ thuế bang, thuế xã và thuế nhà thờ.

Người nộp thuế trực tiếp qua lương (thuế tại nguồn) có bị ảnh hưởng bởi bang không? Có. Biểu thuế tại nguồn được xây theo từng bang, nên nơi cư trú vẫn quyết định số thuế bị trừ trên lương của bạn.

Đổi sang bang thuế thấp có lợi ngay không? Phụ thuộc. Phải trừ đi phần chi phí nhà ở và đi lại tăng thêm. Có trường hợp lợi rõ, có trường hợp gần như hoà.

Số liệu xếp hạng thuế trên báo có tin được không? Kiểm tra hai điểm: bài đó dùng số của năm nào, và lấy từ nguồn nào. Để có con số đúng cho mình, dùng công cụ tính thuế của cơ quan thuế liên bang với chính thu nhập và xã của bạn.

Gánh nặng thuế thu nhập ở Thụy Sĩ không phải một con số cố định mà là kết quả của ba tầng chồng lên nhau, thay đổi theo năm và theo nơi ở. Nếu bạn muốn hiểu con số này có ý nghĩa thế nào trong hoàn cảnh cụ thể của mình, bạn có thể liên hệ để được trao đổi bằng tiếng Việt.