Cách người Thụy Sĩ tích luỹ cho tương lai của con

Nhiều gia đình ở Thụy Sĩ bắt đầu dành tiền cho con ngay từ khi bé chào đời, với một khoản nhỏ đều đặn mỗi tháng. Mục tiêu thường là có một khoản vốn đứng tên con khi con vào đại học, học nghề, hoặc bắt đầu đi làm — đủ để trả tiền thuê căn hộ đầu tiên, mua xe, hay góp vốn tự có mua nhà.

Đây là tiết kiệm có mục tiêu với chân trời thời gian rất dài, nên công cụ chọn phải hợp với hai yếu tố: bạn cần kỷ luật đến đâu, và bạn cần linh hoạt đến đâu. Có ba cách phổ biến. Trước đó, nếu chưa xin đủ các khoản trợ cấp khi có con nhỏ, hãy làm việc đó trước — đó là tiền có sẵn.

Vì sao không dùng trụ cột 3a cho con

Trụ cột 3a (Pilier 3a / Säule 3a) gắn với thu nhập từ hoạt động nghề nghiệp: chỉ người có thu nhập từ lao động mới mở được, có trần đóng hằng năm, và điều kiện rút rất chặt. Trẻ nhỏ chưa đi làm nên không mở 3a được. Vì vậy, để tích luỹ cho con, người ta dùng trụ cột 3b (Pilier 3b / Säule 3b) — hình thức tiết kiệm tự do — hoặc một tài khoản thường đứng tên con. Phân biệt hai trụ cột nằm ở bài 3a hay 3b phù hợp với bạn.

Cách 1: Hợp đồng bảo hiểm nhân thọ tiết kiệm (trụ cột 3b)

Đây là một hợp đồng bảo hiểm nhân thọ (Assurance-vie / Lebensversicherung) dạng tiết kiệm: bạn cam kết đóng một khoản cố định trong nhiều năm; đến hạn, con (hoặc bạn) nhận lại một khoản vốn. Hợp đồng thường kèm phần bảo hiểm rủi ro — nếu cha hoặc mẹ đứng tên hợp đồng qua đời hoặc mất khả năng lao động, công ty bảo hiểm tiếp tục đóng thay để mục tiêu vẫn đạt. Bạn chỉ định con là người thụ hưởng (Bénéficiaire / Begünstigte Person).

Được gì

• Kỷ luật tiết kiệm. Đã ký là phải đóng đều, khó bỏ giữa chừng — với người khó tự ép mình, đây là điểm mạnh.
• Bảo vệ mục tiêu. Phần miễn đóng phí khi cha/mẹ mất khả năng lao động là thứ tài khoản tiết kiệm không có.
• Ưu đãi thuế ở vài canton. Ở Genève và Fribourg, phí đóng được khấu trừ một phần (xem bên dưới).

Mất gì

• Phí. Những năm đầu, phí ký kết, phí quản lý và phần bảo hiểm rủi ro ăn vào phần tiết kiệm; giá trị hoàn lại (số tiền nhận nếu huỷ sớm) thường thấp hơn tổng đã đóng.
• Kém linh hoạt. Ngừng đóng hoặc rút sớm gần như luôn bị thiệt. Phải đọc kỹ điều khoản trước khi ký; con số phí và giá trị hoàn lại thay đổi theo công ty.
• Lợi nhuận khiêm tốn với phần bảo đảm.

Cách 2: Tài khoản tiết kiệm hoặc đầu tư đứng tên con

Nhiều ngân hàng có tài khoản tiết kiệm dành cho trẻ em, lãi suất thường nhỉnh hơn tài khoản thường một chút. Nếu chân trời là 15–20 năm, một số gia đình chọn đầu tư khoản này qua quỹ để kỳ vọng sinh lời cao hơn — xem quỹ đầu tư khác tài khoản tiết kiệm thế nào và người mới nên bắt đầu đầu tư từ đâu.

Được gì

• Linh hoạt hoàn toàn. Đóng nhiều, đóng ít, hay dừng lại tuỳ ý; rút khi cần.
• Phí thấp với tài khoản tiết kiệm; với quỹ chỉ số thì phí cũng thấp hơn hợp đồng bảo hiểm.
• Minh bạch. Bạn luôn thấy rõ số dư thật.

Mất gì

• Không có kỷ luật ép buộc và không có phần bảo hiểm — nếu cha/mẹ gặp chuyện, khoản đóng góp dừng lại.
• Thuế. Lãi tiền gửi và cổ tức là thu nhập chịu thuế; Liên bang giữ 35% impôt anticipé tại nguồn (hoàn lại khi khai đúng). Số dư và giá trị chứng khoán tính vào tài sản chịu thuế.
• Rủi ro thị trường nếu đầu tư qua quỹ: giá trị có thể giảm, nhất là nếu cần tiền vào đúng lúc thị trường xuống.

Cách 3: Kết hợp — một phần kỷ luật, một phần linh hoạt

Không nhất thiết chọn một. Cách phổ biến: một hợp đồng 3b nhỏ để có kỷ luật và phần bảo vệ, cộng một tài khoản tiết kiệm hoặc quỹ để bỏ thêm khi có tiền dư. Tỷ trọng hai phần tuỳ thu nhập ổn định của bạn và mức độ bạn tin mình sẽ tự tiết kiệm đều.

Ưu đãi thuế: chỉ Genève và Fribourg

Ở phần lớn canton, trụ cột 3b không cho khấu trừ thuế hằng năm. Hai ngoại lệ:

• Genève: phí bảo hiểm nhân thọ và lãi tiền tiết kiệm được khấu trừ tới 3'300 CHF (vợ chồng chung hộ) hoặc 2'200 CHF (người độc thân); mức này gấp đôi nếu bạn không tham gia quỹ hưu trí nghề nghiệp lẫn trụ cột 3a, gấp rưỡi nếu chỉ một vợ/chồng tham gia; cộng thêm 900 CHF cho mỗi người phụ thuộc (gồm con). Đây là mức cơ sở trong luật; Genève điều chỉnh theo lạm phát nên số áp cho một năm cụ thể có thể cao hơn.
• Fribourg: khấu trừ tối đa 1'500 CHF (người kết hôn chung hộ) hoặc 750 CHF (các trường hợp khác) cho phí bảo hiểm nhân thọ chưa được trừ ở mục khác (période fiscale 2025).

Chi tiết và cách khai ở bài Bảo hiểm 3b ở Genève hoặc Fribourg. Quy định thuế có thể thay đổi tùy thời điểm và canton; cần kiểm tra với cơ quan thuế canton.

Ai kiểm soát khoản tiền khi con lớn?

Khoản tiền đứng tên con, dù là tài khoản hay hợp đồng bảo hiểm chỉ định con là người thụ hưởng, về pháp lý là tài sản của con. Cha mẹ quản lý thay đến khi con đủ 18 tuổi; từ đó con toàn quyền định đoạt. Nếu bạn muốn giữ quyền kiểm soát lâu hơn, hoặc chỉ chuyển tiền cho con khi con đạt một mốc nhất định, hãy trao đổi kỹ về cấu trúc hợp đồng trước khi ký.

Trong trường hợp của bạn

Giả sử một gia đình người Việt ở canton Vaud, thu nhập ổn định, muốn dành đều 150 CHF mỗi tháng cho con đến năm 18 tuổi. Vì Vaud không cho khấu trừ phí 3b, ưu đãi thuế không phải lý do để chọn bảo hiểm. Họ chia: một phần nhỏ vào hợp đồng 3b có phần miễn đóng phí khi cha/mẹ mất khả năng lao động, phần còn lại vào một quỹ chỉ số đứng tên con. Mỗi năm họ khai số dư và lãi của cả hai khoản trong tờ khai thuế.

Câu hỏi thường gặp

Nên bắt đầu khi nào? Càng sớm càng tốt, vì chân trời thời gian dài là lợi thế lớn nhất. Nhiều gia đình bắt đầu ngay trong năm đầu đời của con.

Bảo hiểm nhân thọ tiết kiệm cho con có phải lựa chọn tốt nhất không? Không có câu trả lời chung. Nó tốt cho người cần kỷ luật và muốn phần bảo vệ; kém hợp với người ưu tiên linh hoạt và phí thấp. Ở Genève và Fribourg, ưu đãi thuế làm cán cân nghiêng về phía bảo hiểm hơn.

Khoản này có ảnh hưởng đến trợ cấp hay học bổng của con sau này không? Tài sản đứng tên con có thể được tính khi xét một số trợ cấp phụ thuộc thu nhập/tài sản. Quy định khác nhau theo canton và theo loại trợ cấp.

Bạn muốn biết cách tích luỹ nào hợp với thu nhập và canton của gia đình mình? Bạn có thể gửi tình hình tài chính hiện tại để được phân tích các lựa chọn — không kèm nghĩa vụ mua sản phẩm nào.