8 nhóm trợ cấp khi có con nhỏ ở Thụy Sĩ

Có con ở Thụy Sĩ kéo theo một loạt khoản hỗ trợ tài chính, nhưng chúng nằm rải rác. Một phần do liên bang quy định và áp dụng như nhau ở mọi nơi; một phần do từng canton tự quyết, nên 26 canton là 26 câu trả lời. Quan trọng hơn: phần lớn các khoản không tự động — bạn phải đứng ra xin, và nếu không biết thì dễ bỏ sót trong nhiều năm.

Dưới đây là 8 nhóm trợ cấp và hỗ trợ khi có con nhỏ, kèm việc cần làm và nơi cần hỏi cho từng khoản. Các con số là mức liên bang hiện hành; khoản nào phụ thuộc canton được ghi rõ. Nếu bạn chỉ cần một danh sách nhanh để kiểm xem đã xin đủ chưa, xem bản rút gọn Có con ở Thụy Sĩ? 7 quyền lợi đừng bỏ lỡ.

1. Bảo hiểm y tế bắt buộc lo phần lớn chi phí thai sản

Đây là khoản "trợ cấp" lớn nhất mà ít người gọi tên: với các dịch vụ thai sản đã được luật định, bảo hiểm y tế bắt buộc (LAMal / Krankenkasse KVG) chi trả toàn bộ mà không trừ vào mức miễn trừ (Franchise / Franchise), không thu phần đồng chi trả (Quote-part / Selbstbehalt) 10%, và không thu khoản đóng góp viện phí. Cụ thể trong một thai kỳ bình thường: 7 lần khám thai, 2 lần siêu âm, ca sinh, một lần khám hậu sản, cộng 150 CHF cho một khoá học tiền sản do nữ hộ sinh dạy và 3 buổi tư vấn cho con bú. Ngoài ra, từ tuần 13 của thai kỳ đến 8 tuần sau sinh, mọi chăm sóc y tế thông thường cũng được miễn mức miễn trừ và phần đồng chi trả.

Việc cần làm: hầu như không phải làm gì — quỹ chi trả trực tiếp. Chỉ cần chọn cơ sở sinh nằm trong danh sách của canton. Chi tiết ở bài 7 quyền lợi bảo hiểm khi sinh con và Mang thai ở Thụy Sĩ.

2. Trợ cấp thai sản: 14 tuần, 80% thu nhập

Người mẹ đi làm — làm công hay tự kinh doanh — được nghỉ thai sản (Congé maternité / Mutterschaftsurlaub) 14 tuần kể từ ngày sinh, và trong thời gian đó nhận khoản bù thu nhập bằng 80% thu nhập trung bình trước khi sinh, tối đa 220 CHF/ngày (mức 2025). Mức tối đa đạt được khi lương tháng khoảng 8'250 CHF, hoặc thu nhập năm khoảng 99'000 CHF với người tự kinh doanh. Đây là khoản của liên bang, trả qua chế độ APG.

Điều kiện: đã đóng bảo hiểm an sinh (AVS) trong 9 tháng trước khi sinh và đi làm ít nhất 5 tháng trong thời gian đó. Luật cũng cấm quay lại làm việc trong 8 tuần đầu sau sinh.

Việc cần làm: trợ cấp không tự động. Người làm công nộp hồ sơ qua chủ; người tự kinh doanh, thất nghiệp hoặc đang nghỉ bệnh nộp thẳng cho quỹ bù trừ (caisse de compensation).

3. Nghỉ cho người còn lại: 2 tuần

Người cha, hoặc người vợ của người mẹ sinh học, được nghỉ 2 tuần (tối đa 14 khoản trợ cấp ngày) trong 6 tháng đầu sau sinh, hưởng 80% thu nhập với cùng trần 220 CHF/ngày. Kỳ nghỉ này linh hoạt: có thể nghỉ liền một mạch hoặc tách thành từng ngày. Từ năm 2024, chế độ "nghỉ cho cha" được đổi tên thành "nghỉ cho người còn lại". Đây cũng là khoản liên bang, cùng cơ chế với trợ cấp thai sản.

Việc cần làm: điều kiện đóng góp giống trợ cấp thai sản. Nộp qua chủ hoặc thẳng cho quỹ bù trừ.

4. Trợ cấp gia đình hằng tháng cho mỗi con

Mỗi con cho bạn quyền nhận trợ cấp gia đình hằng tháng. Mức sàn liên bang là 215 CHF/tháng (allocation pour enfant) cho con đến 16 tuổi — đến 20 tuổi nếu con không thể làm việc vì lý do sức khoẻ — và 268 CHF/tháng trợ cấp học nghề (allocation de formation) cho con từ 15 đến 25 tuổi đang đi học (mức 2025). Nhiều canton trả cao hơn mức sàn này; đây là chỗ 26 canton khác nhau.

Việc cần làm: trợ cấp không tự động, phải xin. Người làm công xin qua chủ; người tự kinh doanh hoặc không đi làm xin ở caisse d'allocations familiales của canton. Chỉ một trong hai cha mẹ nhận. Nếu quên, có thể truy lĩnh tối đa 5 năm.

5. Trợ cấp sinh con một lần — tuỳ canton

Một số canton trả thêm một khoản trợ cấp sinh con (allocation de naissance) hoặc trợ cấp nhận con nuôi, trả một lần khi bé chào đời. Có canton có, có canton không; nơi có thì mức khác nhau. Quy định này có thể thay đổi tùy thời điểm và canton; cần kiểm tra điều khoản hiện hành.

Việc cần làm: hỏi caisse d'allocations familiales của canton bạn, hoặc phòng nhân sự nếu bạn đi làm. Thường xin chung hồ sơ với trợ cấp gia đình hằng tháng.

6. Giảm phí bảo hiểm y tế cho con

Trợ cấp giảm phí bảo hiểm y tế (Réduction des primes / Prämienverbilligung) là khoản canton trả (liên bang đồng tài trợ) để bù một phần phí bảo hiểm cho hộ thu nhập khiêm tốn và gia đình đông con. Phí bảo hiểm của trẻ em và người dưới 25 tuổi vốn đã thấp hơn người lớn; khoản giảm phí này làm nhẹ thêm.

Việc cần làm: một số canton tự tính, tự thông báo và trừ thẳng; số khác bắt bạn nộp đơn lại mỗi năm dựa trên tờ khai thuế. Kiểm tra với cơ quan bảo hiểm xã hội (caisse de compensation) hoặc sở thuế của canton — nếu không xin, bạn không nhận, kể cả khi đủ điều kiện. Ngưỡng thu nhập được hưởng khác nhau theo canton.

7. Khấu trừ thuế cho chi phí gửi con

Chi phí gửi con cho bên thứ ba (nhà trẻ, parents de jour, giữ trẻ sau giờ học) khi cả hai cha mẹ đi làm được khấu trừ khỏi thu nhập chịu thuế. Ở cấp liên bang, mức tối đa là 25'000 CHF mỗi con mỗi năm cho con dưới 14 tuổi (áp dụng từ 2023; trước đó là 10'100 CHF). Mỗi canton lại đặt mức riêng cho phần thuế của canton — dao động khoảng 10'100–25'000 CHF tuỳ nơi.

Bản thân phí nhà trẻ cũng phụ thuộc canton cư trú và thu nhập gia đình, và danh sách chờ thường dài — nên đăng ký với commune sớm, tốt nhất là ngay khi đang mang thai.

Việc cần làm: giữ toàn bộ hoá đơn gửi trẻ trong năm; khai vào mục "frais de garde par des tiers" của tờ khai thuế. Xem instructions cantonales đi kèm tờ khai để biết mức của canton bạn.

8. Khi cha/mẹ không trả cấp dưỡng: ứng trước tiền cấp dưỡng

Nếu bạn nuôi con và người kia không trả tiền cấp dưỡng theo phán quyết, bạn không phải tự đi đòi một mình. Mỗi canton có một cơ quan hỗ trợ đòi nợ cấp dưỡng (aide au recouvrement) — miễn phí đối với phần cấp dưỡng của con. Nếu đủ điều kiện, canton còn có thể ứng trước một phần hoặc toàn bộ khoản cấp dưỡng cho con, rồi tự đi đòi người phải trả. Điều kiện, mức trần và thời gian ứng khác nhau theo canton.

Việc cần làm: hỏi commune nơi cư trú để biết cơ quan phụ trách và cách nộp hồ sơ trong canton bạn.

Trường hợp đặc biệt: con có khuyết tật

Nếu con sinh ra hoặc lớn lên với khuyết tật, bảo hiểm tàn tật (viết tắt AI hoặc IV) có thể chi trả các biện pháp y tế và thiết bị hỗ trợ cho trẻ. Đây là hệ liên bang, tách khỏi các khoản trợ cấp gia đình ở trên. Liên hệ văn phòng AI của canton để mở hồ sơ càng sớm càng tốt.

Liên bang hay canton? Bảng tra nhanh

Trong trường hợp của bạn

Giả sử một gia đình người Việt ở canton Bern, cả hai vợ chồng đi làm có lương, vừa sinh con đầu lòng. Họ nhận: toàn bộ chi phí thai sản không mất tiền túi (mục 1); người vợ nghỉ 14 tuần với 80% lương, người chồng nghỉ 2 tuần (mục 2–3); trợ cấp gia đình hằng tháng cho con và, nếu canton Bern có, một khoản trợ cấp sinh con (mục 4–5). Sang năm, khi gửi con đi nhà trẻ để cả hai đi làm, họ khai chi phí đó để giảm thuế (mục 7). Nếu thu nhập gia đình dưới ngưỡng của canton, họ nộp đơn xin giảm phí bảo hiểm y tế (mục 6). Việc họ phải chủ động: nộp hồ sơ trợ cấp thai sản và trợ cấp gia đình qua chủ, giữ hoá đơn nhà trẻ, và kiểm tra ngưỡng giảm phí mỗi năm.

Câu hỏi thường gặp

Khoản nào là tự động? Gần như không có khoản nào tự động ngoài việc quỹ bảo hiểm y tế chi trả trực tiếp chi phí thai sản. Trợ cấp thai sản, trợ cấp gia đình, trợ cấp sinh con, giảm phí bảo hiểm y tế — tất cả đều phải nộp đơn.

Người tự kinh doanh có được trợ cấp thai sản và trợ cấp gia đình không? Có. Trợ cấp thai sản áp dụng cho cả người tự kinh doanh với cùng điều kiện. Trợ cấp gia đình thì xin ở caisse d'allocations familiales của canton thay vì qua chủ.

Tôi quên xin trợ cấp gia đình mấy năm rồi, có đòi lại được không? Được, truy lĩnh tối đa 5 năm. Nộp đơn cho caisse d'allocations familiales và nêu rõ thời gian.

Vợ chồng chưa kết hôn thì ai nhận trợ cấp gia đình? Vẫn chỉ một người nhận cho mỗi con. Quy tắc xác định ai nhận (thường là người có thu nhập cao hơn hoặc người sống cùng con) do luật liên bang quy định; caisse sẽ hướng dẫn.

Các khoản này có tính vào thu nhập chịu thuế không? Trợ cấp thai sản và trợ cấp gia đình là thu nhập chịu thuế. Việc giảm phí bảo hiểm y tế và khấu trừ chi phí gửi con thì ngược lại — chúng làm giảm số thuế bạn phải trả.

Bạn muốn rà lại toàn bộ bảo hiểm và trợ cấp của gia đình — khoản nào đã xin, khoản nào còn bỏ sót, và bảo hiểm cho con nên sắp xếp thế nào? Bạn có thể liên hệ để được xem xét trường hợp cụ thể của mình.