5 loại bảo hiểm bắt buộc khi thuê nhân viên tại Thụy Sĩ

Khi bạn còn tự làm một mình, danh mục bảo hiểm khá gọn. Tuyển người đầu tiên là lúc mọi thứ dài thêm hẳn một đoạn: bạn đứng ra bảo hiểm cho người khác, và phần lớn việc đó là nghĩa vụ luật định chứ không phải lựa chọn. Đây là chỗ nhiều chủ doanh nghiệp người Việt vấp — không phải vì không muốn làm đúng, mà vì các nghĩa vụ này nằm rải rác ở nhiều cơ quan, tên bằng tiếng Pháp hoặc tiếng Đức, và không ai gửi cho bạn một danh sách. Bỏ sót một loại — nhất là bảo hiểm tai nạn — có thể khiến bạn tự gánh toàn bộ chi phí khi nhân viên gặp chuyện.

Bài này đi qua đúng 5 loại luật bắt buộc khi bạn có nhân viên, kèm chỗ đăng ký và cách chia phí, rồi liệt kê riêng mấy loại chỉ "nên có". Nếu bạn đang tự kinh doanh và chưa thuê ai, danh mục cho riêng bạn nằm ở bài 6 loại bảo hiểm người tự kinh doanh cần rà lại.

Việc đầu tiên: đăng ký doanh nghiệp với quỹ bù trừ AVS

Trước khi trả đồng lương đầu tiên, bạn phải đăng ký doanh nghiệp làm chủ sử dụng lao động với một quỹ bù trừ AVS (caisse de compensation) — thường là quỹ của canton nơi doanh nghiệp đặt trụ sở, hoặc quỹ hiệp hội ngành. Quỹ bù trừ là cửa vào của bốn trong năm loại dưới đây: bạn khai từng nhân viên qua đó, và hằng quý quỹ tính tiền đóng góp. Cùng lúc, bạn ký hợp đồng bảo hiểm tai nạn (loại 3) và, nếu lương nhân viên đủ ngưỡng, gia nhập một quỹ hưu trí nghề nghiệp (loại 4) — trước ngày nhân viên bắt đầu, không phải sau.

Loại 1 — Trụ cột thứ nhất: AVS, AI và APG

Đây là phần lõi. Mọi người làm công đều đóng cho trụ cột thứ nhất (1er pilier / 1. Säule) — gồm bảo hiểm an sinh (AVS / AHV), bảo hiểm tàn tật (AI) và trợ cấp mất thu nhập (APG). Nghĩa vụ đóng bắt đầu từ 1 tháng 1 của năm sau năm nhân viên tròn 17 tuổi.

Tỷ lệ năm 2026: AVS 8,7% + AI 1,4% + APG 0,5%, tổng 10,6% lương. Bạn trừ 5,3% từ lương gộp của nhân viên (phần của họ), cộng thêm 5,3% của chính bạn, rồi nộp cả 10,6% cho quỹ bù trừ. Quỹ còn thu một khoản phí quản lý, khoản này do bạn chịu, nhân viên không gánh.

Mỗi năm bạn nộp một tờ khai lương cho quỹ, chậm nhất ngày 30 tháng 1 năm sau. Khai trễ hoặc khai thiếu so với lương thực trả thì phần chênh lệch bị tính lãi chậm nộp — một khoản mất tiền hoàn toàn tránh được, nói kỹ ở 6 sai lầm khiến doanh nghiệp Việt mất tiền.

Loại 2 — Bảo hiểm thất nghiệp (AC)

Bảo hiểm thất nghiệp (Assurance-chômage (AC) / Arbeitslosenversicherung (ALV)) được thu chung một lần với AVS nhưng là một loại riêng, có tỷ lệ và trần riêng.

Tỷ lệ là 2,2% lương xác định, áp dụng tới trần 148.200 CHF/năm cho mỗi hợp đồng lao động (mức của biểu 2025, cần kiểm lại hằng năm). Nhân viên và bạn mỗi bên trả một nửa, tức 1,1% mỗi bên. Phần lương vượt 148.200 CHF/năm thì không thu thêm AC nữa. Gộp lại, tổng AVS + AI + APG + AC bằng 12,8% lương tới trần đó, và 10,6% trên phần vượt trần.

Loại 3 — Bảo hiểm tai nạn (LAA)

Đây là loại dễ bị quên nhất và cũng nguy hiểm nhất khi quên. Mọi người làm công phải được chủ mua bảo hiểm tai nạn (Assurance-accidents (LAA) / Unfallversicherung (UVG)) — kể cả người làm việc tại nhà, người học nghề, người nhà làm công ăn lương, và ngay cả khi bạn chỉ có một nhân viên bán thời gian. Nghĩa vụ này có hiệu lực từ ngày làm việc đầu tiên.

Có hai nhánh, và ranh giới là 8 giờ/tuần cho cùng một chủ:

• Nhân viên làm từ 8 giờ/tuần trở lên: được bảo hiểm cho cả tai nạn nghề nghiệp (Accident professionnel / Berufsunfall) lẫn tai nạn ngoài nghề nghiệp (Accident non professionnel (ANP) / Nichtberufsunfall (NBU)) — tức cả tai nạn lúc rảnh, chơi thể thao, đi lại cuối tuần.
• Nhân viên làm dưới 8 giờ/tuần: chỉ được bảo hiểm tai nạn nghề nghiệp và bệnh nghề nghiệp. Tai nạn trên đường đi làm vẫn tính là tai nạn nghề nghiệp.

Về phí: một phần được trừ trên lương nhân viên. Theo phân chia chuẩn của bảo hiểm tai nạn, phí phần tai nạn nghề nghiệp do bạn trả, phí phần tai nạn ngoài nghề nghiệp do nhân viên chịu và trừ vào lương — bạn có thể thoả thuận trả thay. Mức phí phần ngoài nghề nghiệp tuỳ ngành và tuỳ công ty bảo hiểm; quy định này có thể thay đổi tùy thời điểm/canton/hợp đồng, cần kiểm tra điều khoản hiện hành khi ký.

Quyền lợi của bảo hiểm tai nạn tốt hơn phần tai nạn trong bảo hiểm y tế: chi phí y tế do tai nạn không phải chịu mức miễn trừ hay phần đồng chi trả, và từ ngày thứ 3 sau tai nạn nhân viên được trợ cấp hàng ngày (Indemnités journalières / Taggeld) bằng 80% lương. Nếu bảo hiểm trả dưới mức đó, bạn phải bù phần thiếu.

Loại 4 — Bảo hiểm hưu trí nghề nghiệp (LPP)

Trụ cột thứ hai (2e pilier / 2. Säule) — bảo hiểm hưu trí nghề nghiệp (LPP / BVG) — bắt buộc khi nhân viên từ 17 tuổi, đã có bảo hiểm AVS, và có lương từ 22.680 CHF/năm trở lên (mức năm 2026). Khi đó bạn phải cho nhân viên gia nhập một institution de prévoyance (quỹ hưu trí) do bạn chọn.

Lương dưới ngưỡng đó, hoặc hợp đồng tối đa 3 tháng, thì không bắt buộc — bạn vẫn có thể cho tham gia trên cơ sở tự nguyện. Phí do bạn và nhân viên đóng phần bằng nhau; bạn được phép tự trả nhiều hơn một nửa, và bạn trừ phần của nhân viên trên phiếu lương rồi nộp cho quỹ.

Lưu ý cho chủ doanh nghiệp cá thể (raison individuelle): LPP bắt buộc là cho nhân viên của bạn, không cho chính bạn. Bản thân bạn không có trụ cột thứ hai bắt buộc — đây là lý do người tự kinh doanh dễ tụt lại về hưu trí, xem vì sao cần thận trọng hơn về tương lai hưu trí.

Loại 5 — Trợ cấp gia đình

Ngay cả khi nhân viên chưa có con, bạn vẫn phải tham gia một quỹ trợ cấp gia đình (caisse d'allocations familiales) — thường là chính quỹ bù trừ AVS bạn đã đăng ký — và đóng góp tính trên tổng quỹ lương. Tỷ lệ đóng khác nhau theo canton và theo quỹ; ở phần lớn canton khoản này do chủ trả, một số canton có phần nhỏ trừ vào lương nhân viên.

Đổi lại, nhân viên có con được nhận qua bạn mức tối thiểu liên bang: 215 CHF/tháng cho mỗi con tới 16 tuổi (tới 20 tuổi nếu con không thể làm việc vì lý do sức khoẻ), và 268 CHF/tháng allocation de formation cho con từ 15 đến 25 tuổi đang đi học. Canton hoặc chính bạn có thể trả cao hơn; mỗi con chỉ một khoản. Về vận hành: nhân viên nộp yêu cầu, bạn chuyển cho quỹ, quỹ duyệt, rồi bạn trả trợ cấp cùng lương hằng tháng.

Một ví dụ bằng số

Giả sử bạn trả một nhân viên toàn thời gian lương gộp 5.000 CHF/tháng. Khấu trừ vào lương của họ: AVS/AI/APG 5,3% = 265 CHF; bảo hiểm thất nghiệp 1,1% = 55 CHF; cộng phần tai nạn ngoài nghề nghiệp và phần LPP theo quy định quỹ. Ngoài lương, bạn đóng thêm phần tương ứng của chủ cho AVS/AI/APG và AC, phí quản lý của quỹ, phí phần tai nạn nghề nghiệp, phần LPP của chủ và đóng góp quỹ trợ cấp gia đình. Chi phí thật của một nhân viên vì thế cao hơn con số trên hợp đồng lương một khoản đáng kể, và đổi theo ngành, canton và quỹ hưu trí bạn chọn.

Ngoài 5 loại đó: mấy thứ nên có

Không nằm trong 5 loại bắt buộc, nhưng nên cân nhắc:

• Bảo hiểm mất thu nhập do ốm tập thể (Indemnité journalière maladie (IJM) / Krankentaggeld): không bắt buộc theo luật liên bang, nhưng nhiều thoả ước ngành bắt buộc phải có. Không có nó, khi nhân viên ốm dài bạn vẫn phải trả lương tiếp một thời gian theo luật — dài dần theo thâm niên — và khoản đó ra thẳng từ túi doanh nghiệp.
• Bảo hiểm tai nạn bổ sung theo hệ LAA: nâng mức chi trả cho phần lương vượt trần.
• Trách nhiệm dân sự doanh nghiệp (RC entreprise / Betriebshaftpflicht): không phải bảo hiểm cho nhân viên, nhưng khi có nhân viên thì khả năng gây thiệt hại cho bên thứ ba tăng lên.

Một điểm hay bị hiểu nhầm: bảo hiểm y tế bắt buộc (LAMal / Krankenkasse KVG) của nhân viên là việc của chính họ. Bạn không đăng ký, không đóng phí LAMal cho nhân viên.

Việc cần làm khi tuyển người đầu tiên

1. Đăng ký doanh nghiệp làm chủ sử dụng lao động với quỹ bù trừ AVS của canton (hoặc quỹ hiệp hội ngành).
2. Ký hợp đồng bảo hiểm tai nạn với một công ty bảo hiểm — trước ngày nhân viên bắt đầu.
3. Kiểm tra lương từng nhân viên so với ngưỡng 22.680 CHF/năm; nếu đạt, gia nhập một quỹ hưu trí nghề nghiệp.
4. Xác nhận doanh nghiệp đã gắn với một quỹ trợ cấp gia đình (thường là bước tự động khi đăng ký với quỹ bù trừ).
5. Khai từng nhân viên; đặt lịch nộp tờ khai lương trước 30 tháng 1 hằng năm.
6. Cân nhắc bảo hiểm mất thu nhập do ốm tập thể và trách nhiệm dân sự doanh nghiệp.

Số nhân viên, ngành nghề và canton của bạn quyết định chi tiết từng khoản và mức đóng. Nếu bạn muốn hiểu rõ trường hợp cụ thể của doanh nghiệp mình trước khi ký các hợp đồng này, bạn có thể trao đổi để được giải thích bằng tiếng Việt từng loại áp dụng cho tình huống của bạn.

Câu hỏi thường gặp

Tôi chỉ thuê một người làm vài giờ mỗi tuần, có phải làm hết không? Vẫn phải đóng AVS/AI/APG và AC ngay từ đồng lương đầu tiên, và vẫn phải có bảo hiểm tai nạn nghề nghiệp. Nếu người đó làm dưới 8 giờ/tuần cho bạn thì không cần phần tai nạn ngoài nghề nghiệp. LPP chỉ bắt buộc khi lương năm đạt 22.680 CHF.

Tôi thuê người trong nhà — vợ/chồng, con — thì sao? Người nhà làm công ăn lương cũng là nhân viên: phải đóng AVS/AI/APG và có bảo hiểm tai nạn. Đây là điểm cơ quan thuế và quỹ bù trừ kiểm tra kỹ.

Hợp đồng thử việc ngắn hạn có được miễn không? Không miễn AVS/AI/APG, AC và bảo hiểm tai nạn. Riêng LPP thì hợp đồng tối đa 3 tháng không bắt buộc.

Nhân viên tự lo bảo hiểm y tế của họ được không? Được — và đó là điều đúng. Bảo hiểm y tế bắt buộc là nghĩa vụ cá nhân của nhân viên, không phải của bạn. Nghĩa vụ của bạn là 5 loại ở trên.