6 sai lầm khiến doanh nghiệp Việt ở Thụy Sĩ mất tiền

Các khoản mất tiền lớn của một chủ doanh nghiệp nhỏ ở Thụy Sĩ hiếm khi đến từ một quyết định sai lớn. Chúng đến từ việc bỏ trống một nghĩa vụ bảo hiểm hoặc một thủ tục quá lâu — rồi bị truy thu khi cơ quan đối chiếu sổ sách, hoặc tự gánh toàn bộ khi có sự cố.

Sáu điểm dưới đây là những chỗ hay hở nhất. Mỗi điểm kèm cách nó khiến bạn mất tiền, và nối về quy định cụ thể để bạn kiểm lại.

Sai lầm 1 — Chậm mua bảo hiểm tai nạn cho nhân viên

Bảo hiểm tai nạn (Assurance-accidents (LAA) / Unfallversicherung (UVG)) bắt buộc từ ngày làm việc đầu tiên của nhân viên — kể cả nhân viên bán thời gian, người nhà làm công ăn lương, người thử việc. Nhiều chủ để việc này lại "làm sau", vì nghĩ vài tuần đầu chưa sao.

Nếu trong khoảng đó nhân viên gặp tai nạn, bạn tự trả chi phí y tế, tự trả trợ cấp bằng 80% lương từ ngày thứ 3, và nếu hậu quả nặng thì gánh cả một phần khoản chi trả dài hạn mà bảo hiểm lẽ ra lo. Khi hợp đồng bảo hiểm được lập, công ty bảo hiểm còn truy thu phí cho khoảng thời gian nhân viên đã làm mà chưa khai. Một ca nằm viện cộng vài tháng nghỉ có thể lên tới hàng chục nghìn CHF, ra thẳng từ túi doanh nghiệp. Danh sách đầy đủ các loại bắt buộc khi có nhân viên nằm ở bài 5 loại bảo hiểm bắt buộc khi thuê nhân viên.

Sai lầm 2 — Khai thiếu quỹ lương cho quỹ bù trừ AVS

Mỗi năm bạn nộp một tờ khai lương cho quỹ bù trừ AVS, chậm nhất ngày 30 tháng 1 năm sau. Trong năm, bạn đóng tạm theo quỹ lương ước tính; cuối năm quỹ chốt lại theo tờ khai. Khai thấp hơn lương thực trả — cố ý hay do sổ sách lỏng — thì đến khi đối chiếu, phần chênh lệch bị tính lãi chậm nộp, và quỹ truy thu cho nhiều năm cùng một lúc.

Tệ hơn: trả lương mặt bằng không qua sổ, hoặc để nhân viên "làm giúp" không khai, có thể bị xếp vào lao động không khai báo (travail au noir) — kèm phạt hành chính. Khoản tiết kiệm phí trước mắt gần như luôn nhỏ hơn khoản phải trả về sau. Quy trình khai lương đúng được mô tả ở bài về nghĩa vụ khi thuê nhân viên.

Sai lầm 3 — Không có trách nhiệm dân sự doanh nghiệp

Trách nhiệm dân sự doanh nghiệp (RC entreprise / Betriebshaftpflicht) không bắt buộc với phần lớn ngành nghề, nên nhiều người bỏ qua để tiết kiệm phí. Vấn đề là thiệt hại bạn gây cho bên thứ ba trong lúc làm việc thì không có trần: một khách trượt ngã trên sàn ướt của tiệm và gãy tay; một thợ làm vỡ đường ống khiến nước tràn xuống căn hộ tầng dưới; một lô hàng giao hỏng làm khách mất doanh thu.

Số tiền bồi thường một vụ như vậy có thể lớn hơn lợi nhuận cả năm của tiệm. Đây là loại bảo hiểm rẻ so với rủi ro nó chặn — chi tiết trong danh mục bảo hiểm của người tự kinh doanh.

Sai lầm 4 — Lẫn lộn trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm doanh nghiệp

Phần lớn người Việt mở hoạt động ở Thụy Sĩ bắt đầu bằng doanh nghiệp cá thể (raison individuelle) vì thủ tục nhẹ. Nhưng với hình thức này, bạn chịu trách nhiệm cho mọi khoản nợ và nghĩa vụ của doanh nghiệp bằng toàn bộ tài sản cá nhân — nhà, tiết kiệm, tài khoản của gia đình.

Một năm kinh doanh xấu, một vụ kiện, một khoản truy thu lớn có thể kéo theo cả tài sản cá nhân, không dừng ở phần vốn bỏ vào kinh doanh. Lập một công ty (Sàrl, SA) tách bạch được hai khối tài sản, đổi lại là chi phí lập, kế toán và thuế riêng. Đây là quyết định cần tính cả hai mặt trước khi hoạt động lớn dần, chứ không phải sau khi đã có chuyện.

Sai lầm 5 — Bỏ lỡ ngưỡng ghi danh thuế giá trị gia tăng

Khi doanh thu từ hoạt động chịu thuế đạt 100.000 CHF/năm — hoặc bạn thấy trước sẽ đạt trong mười hai tháng tới — bạn phải tự ghi danh thuế giá trị gia tăng (TVA / MWST) với Cơ quan thuế liên bang (AFC). Không ai nhắc bạn; nghĩa vụ là "tự khai".

Bỏ lỡ mốc này rất tốn kém theo một kiểu đặc biệt: khi bị phát hiện, bạn phải nộp lại phần TVA lẽ ra thu của khách trong suốt thời gian quá ngưỡng — nhưng bạn không thể quay lại xuất hoá đơn bổ sung cho khách cũ, nên khoản đó bạn tự chịu, cộng lãi. Kiểm tra doanh thu mỗi quý, đừng đợi tới cuối năm.

Sai lầm 6 — Không có bảo hiểm mất thu nhập do ốm

Người tự kinh doanh (Indépendant / Selbstständigerwerbender) không có bảo hiểm tai nạn bắt buộc, không thuộc bảo hiểm hưu trí nghề nghiệp (LPP / BVG) bắt buộc, và quan trọng nhất ở đây: nếu ốm dài, bảo hiểm tàn tật của nhà nước chỉ bắt đầu trả sau thời gian chờ tính bằng tháng, có khi hơn một năm.

Trong khoảng trống đó, nếu bạn không có bảo hiểm mất thu nhập do ốm (Indemnité journalière maladie (IJM) / Krankentaggeld), thu nhập về không nhưng chi phí cố định vẫn chạy — tiền thuê mặt bằng, tiền leasing máy móc, lãi vay. Với một tiệm do một người đứng, một trận ốm hai tháng có thể làm việc kinh doanh dừng hẳn. Bảo hiểm gián đoạn kinh doanh (Perte d'exploitation / Betriebsunterbruchversicherung) lo phần chi phí cố định khi hoạt động phải ngừng vì sự cố vật chất; IJM lo phần thu nhập khi người chủ ốm.

Cách tự soi trong 15 phút

Trả lời sáu câu, mỗi câu ứng với một sai lầm ở trên:

1. Mọi nhân viên — kể cả bán thời gian và người nhà — đã có tên trong hợp đồng bảo hiểm tai nạn chưa?
2. Tờ khai lương năm ngoái có khớp với lương thực trả không?
3. Doanh nghiệp đã có trách nhiệm dân sự doanh nghiệp chưa?
4. Hình thức pháp lý hiện tại có còn hợp với quy mô và mức rủi ro bây giờ không?
5. Doanh thu chịu thuế mười hai tháng gần nhất có gần hoặc vượt 100.000 CHF không?
6. Nếu bạn ốm hai tháng, doanh nghiệp sống được bao lâu?

Nếu có câu nào bạn không chắc, bạn có thể gửi danh mục bảo hiểm và các hợp đồng hiện tại của doanh nghiệp để được rà soát tổng thể bằng tiếng Việt — xem chỗ nào đang hở, chỗ nào chồng chéo, chỗ nào đang trả phí cho rủi ro không còn. Một chi phí ẩn thứ bảy, dài hạn hơn, là lỗ hổng hưu trí của chính người chủ — xem vì sao người tự kinh doanh cần thận trọng hơn về hưu trí.